Nowa ustawa transplantacyjna - zagadnienia wstępne

      W dniu 1 lipca 2005r. uchwalona została ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów1 (zwana dalej u. transp.). Zastąpiła ona ustawę z dnia 26 października 1995r. o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów2. Obecna ustawa nawiązuje w swej treści do poprzedniej, stanowi jej rozbudowaną wersję, uwzględnia szereg istotnych rozwiązań prawnych postulowanych dotychczas w doktrynie.
      Ustawa składa się z 12 rozdziałów, a mianowicie:

Rozdział 1 - Przepisy ogólne (art. 1-3),
Rozdział 2 - Pobieranie komórek, tkanek lub narządów ze zwłok ludzkich (art. 4-11),
Rozdział 3 - Pobieranie komórek, tkanek lub narządów od żywych dawców (art. 12-19),
Rozdział 4 - Szczególne rodzaje pobierania i przeszczepiania komórek, tkanek i narządów (art. 20-21),
Rozdział 5 - Dawstwo komórek, tkanek i narządów lub ich części (art. 22-24),
Rozdział 6 - Banki tkanek i komórek (art. 25-35),
Rozdział 7 - Postępowanie z komórkami, tkankami oraz narządami w zakładach opieki zdrowotnej i laboratoriach (art. 36-37),
Rozdział 8 - Centrum Organizacyjno - Koordynacyjne do Spraw Transplantacji "Poltransplant", Krajowe Centrum Bankowania Tkanek i Komórek i Krajowa Rada Transplantacyjna (art. 38-41),
Rozdział 9 - Nadzór (art. 42),
Rozdział 10 - Przepisy karne (art. 43-46),
Rozdział 11 - Zmiany w przepisach (art. 47-48),
Rozdział 12 - Przepisy przejściowe, dostosowawcze i końcowe (art. 49-59),

      Zgodnie z art. 1 ust 1 i 2 u. transp. reguluje zasady pobierania, przechowywania i przeszczepiania komórek, w tym komórek krwiotwórczych szpiku, krwi obwodowej oraz krwi pępowinowej, tkanek i narządów pochodzących od dawcy ex vivo lub ex mortuo oraz testowanie, przetwarzanie, przechowywanie i dystrybucję komórek i tkanek ludzkich.
      U. transp. nie znajduje zastosowania do: 1) pobierania, przeszczepiania komórek rozrodczych, gonad, tkanek zarodkowych i płodowych oraz narządów rozrodczych lub ich części; 2) pobierania, przechowywania i dystrybucji krwi do celów jej przetaczania, oddzielania jej składników lub przetworzenia w leki.
      Analiza porównawcza obu aktów prawnych pozwala zauważyć, iż szerszy jest przedmiot regulacji u. transp. z 2005r., bowiem dotychczasowa u. transp. regulowała jedynie pobieranie i przeszczepianie komórek, tkanek i narządów pochodzących ze zwłok lub od żywego człowieka.
      Na podkreślenie zasługuje wprowadzenie w art. 2 u. transp. 17 definicji legalnych pojęć użytych przez ustawodawcę, przez co ustawa stała się bardziej przejrzysta i czytelna, w szczególności dla jej odbiorców spoza środowiska medycznego.
      U. transp. z 2005r., podobnie jak jej poprzedniczka, odwołuje się do zasady non profit, w myśl której za pobrane od dawcy komórki, tkanki lub narządy nie można żądać ani przyjmować zapłaty lub innej korzyści majątkowej (z zastrzeżeniem art. 3 ust. 2).
      Obowiązek przestrzegania powyższej zasady obwarowany został sankcjami:

1. karą grzywny, karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności do roku (art. 43),
2. karą pozbawienia wolności od lat 3 (art. 44 ust. 1),
3. karą pozbawienia wolności od lat 5 (art. 44 ust. 2),

1. Ustawa z dnia 1 lipca 2005r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (Dz. U. 2005, Nr 169, poz. 1411), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2006r., z tym że przepisy:
   1. art. 22-35 ust. 1, 2 i 11 oraz art. 36 i 37,
   2. art. 38 ust. 3 pkt 11, art. 39 ust. 6, art. 41 ust. 6 pkt 6 i pkt 8 lit. a, art. 42 ust. 2 pkt 3 i 5, art. 45 i 48 - stosuje się od dnia 31 grudnia 2006r.,
2. Ustawa z dnia 26 października 1995r. o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (Dz. U. 1995, Nr 138, poz. 682 z późn. zm.),
3. Jan Paweł II: Najwyższy akt miłości, w: W trosce o życie. Wybrane dokumenty Stolicy Apostolskiej, Toruń 1998, s. 220