 |
 |
 |
 |
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Przychodzi lekarz do prawnika |  |  |  |
 |
Jeden za wszystkich?
Odpowiedzialność lekarza kierującego zespołem operacyjnym
W poprzednim numerze "Gazety Lekarskiej" zostały wyjaśnione kwestie dotyczące relacji lekarza chirurga i lekarza anestezjologa w trakcie podejmowania czynności medycznych przed rozpoczęciem, w trakcie oraz po zakończeniu zabiegu operacyjnego.
W praktyce wiele wątpliwości budzą również prawne relacje lekarza kierującego zespołem operacyjnym i pozostałych członków zespołu. I choć sama odpowiedzialność odszkodowawcza zależy przede wszystkim od zaistnienia przesłanek odpowiedzialności w postaci: winy, szkody i związku przyczynowego między zdarzeniem i szkodą, a zakres odpowiedzialności uzależniony jest przede wszystkim od formy zatrudnienia, należy przyjąć, że lekarz kierujący zespołem operacyjnym ponosi odpowiedzialność za brak należytego nadzoru nad poszczególnymi członkami zespołu operacyjnego i podejmowanymi przez nich czynnościami. "Obowiązek nadzoru" jest elementem należytej staranności, do której zachowania lekarz jest zobowiązany w trakcie podejmowania czynności medycznych.
Uwaga! Lekarz kierujący zespołem operacyjnym ponosi odpowiedzialność za brak odpowiedniego nadzoru przed, w trakcie oraz pod zakończeniu wykonywania zabiegu operacyjnego niezależnie od samodzielnej odpowiedzialności poszczególnych członków zespołu.
Jak już wspomniałam lekarz koordynujący prace zespołu operacyjnego odpowiedzialny jest za niedołożenie należytej staranności w trakcie wykonywania zabiegu operacyjnego w postaci braku odpowiedniego nadzoru. Przez niedołożnie należytej staranności należy w tym przypadku rozumieć:
Uwaga! Lekarz kierujący zespołem operacyjnym, który w trakcie zabiegu zleca wykonanie czynności osobie nieuprawnionej do jej wykonania, naraża się na poniesienie odpowiedzialności za negatywny skutek, jaki może nastąpić u pacjenta w związku z nieprawidłowym działaniem tej osoby.
W sprawach odpowiedzialności lekarza kierującego zespołem operacyjnym wielokrotnie wypowiadały się sądy. W jednej ze spraw lekarz kierujący zespołem zezwolił, aby w trakcie operacji płyn do jamy brzusznej pacjenta wlała salowa. Salowa wykonała czynność samodzielnie wlewając do jamy brzusznej dekstran zamiast wodnego roztworu hibitanu, co przyczyniło się do śmierci chorego. Zdaniem sądu winą lekarza było w tym przypadku powierzenie wykonania czynności osobie nieuprawnionej do jej wykonania, a ponadto niezweryfikowanie, jaki płyn jest wlewany do jamy brzusznej pacjenta.
Na szczególną uwagę zasługuje odpowiedzialność lekarza kierującego zespołem operacyjnym za działania instrumentariuszki. Co do zasady, odpowiedzialność za nieumyślne działania instrumentariuszki, która jest zatrudniona w publicznym lub niepublicznym zakładzie opieki zdrowotnej, ponosi pracodawca, co wynika z faktu, że instrumentariuszka jest podobnie jak każdy inny członek personelu medycznego podwykonawcą zakładu opieki zdrowotnej. Fakt ten nie wyklucza jednak odpowiedzialności lekarza kierującego zespołem operacyjnym za sprawowanie nadzoru nad przeprowadzanym zabiegiem, w tym również nad korzystaniem z narzędzi niezbędnych do przeprowadzenia zabiegu. Do podstawowych obowiązków instrumentariuszki należy przeliczenie i sprawdzenie narzędzi i elementów opatrunkowych po zakończeniu operacji (orzeczenie SN z 20.05.1971 r., sygn. II CR 115/71). Lekarz kierujący zespołem operacyjnym jest natomiast zobowiązany do zachowania należytej staranności w trakcie wykonywania zabiegu, w tym również do skontrolowania działań poszczególnych członków zespołu operacyjnego. Oznacza to, że lekarz może ponieść odpowiedzialność za zaniechania instrumentariuszki polegające na nieprzeliczeniu narzędzi po zakończeniu zabiegu. Szczególnie prawdopodobne jest to w sytuacji, gdy instrumentariuszka ma małe doświadczenia zawodowe lub zabieg przebiega w szybkim tempie ze względu na stan zdrowia chorego. Jednym z przykładów odpowiedzialności lekarza za pozostawienie elementów obłożenia pola operacyjnego jest orzeczenie Sądu Najwyższego dotyczące pozostawienia w jamie brzusznej pacjentki kompresu gazowego (orzeczenie SN z 17.02.1967 r., sygn. I CR 435/66, OSN 10/1967, poz. 177).
W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że pozostawienie ciała obcego w polu operacyjnym stanowi rażące niedbalstwo lekarza kierującego operacją. Zdaniem Sądu do zadań lekarza należało sprawdzenie czy wszystkie kompresy zostały wyjęte, bądź dopilnowanie, aby uczynił to inny członek zespołu operacyjnego.
W innej sprawie Sąd przyznał odszkodowanie za pozostawienie ciała obcego w stawie łokciowym. Sprawa dotyczyła pacjenta, u którego z powodu wieloodłamowego charakteru złamania podjęto decyzję o potrzebie leczenia operacyjnego. Zabieg operacyjny (resekcja złamanej głowy kości promieniowej) wykonano 31 maja 2001 r. W dniu 12 czerwca 2001 r. powód zgłosił się do zdjęcia szwów, a po następnych dwóch tygodniach zdjęto gips. Po zdjęciu gipsu stwierdzono obrzęk i bolesność okolic łokcia, w związku z czym zalecono powodowi zabiegi rehabilitacyjne. Brak postępu w usprawnieniu kończyny, bolesność, obrzęk okolic łokcia zadecydowały o podjęciu przez powoda leczenia w Oddziale Ortopedyczno-Urazowym. Pacjent został przyjęty z rozpoznaniem: stan po resekcji głowy kości promieniowej, ropne zapalenie stawu łokciowego. 25 września 2001 r. wykonano zabieg polegający na rewizji rany pooperacyjnej, podczas której usunięto pozostawiony w ranie gazik. Sąd ustalił, że przebieg, zakres oraz metoda pierwotnego zabiegu operacyjnego pozostawały w zgodzie z zasadami sztuki. Jednak proces leczenia został powikłany zakażeniem tkanek miękkich okolicy łokcia oraz samego stawu łokciowego, spowodowanym pozostawieniem gazika w ranie operacyjnej podczas zabiegu operacyjnego wykonanego 31 maja 2001 r. Kolejny zabieg operacyjny spowodowany był koniecznością likwidacji ogniska zapalnego. Innych wskazań do powtórnej operacji nie było, co sąd ustalił na podstawie opinii biegłych z Zakładu Medycyny Sądowej.
W opinii Sądu zaniedbanie polegające na pozostawieniu po operacji w zaszytej ranie ciała obcego stanowi niezachowanie należytej staranności przy wykonywaniu funkcji powierzonych lekarzowi kierującemu operacją, co pociąga za sobą odpowiedzialność cywilnoprawną.
Lekarz kierujący zespołem operacyjnym ma obowiązek sprawowania nadzoru również nad czynnościami podejmowanymi w trakcie zabiegu operacyjnego przez innych lekarzy. Szczególne znaczenie ma to w odniesieniu do lekarzy odbywających staż lub szkolenie specjalizacyjne, niemniej lekarz koordynator ponosi odpowiedzialność za brak odpowiedniego nadzoru nad czynnościami podejmowanymi przez każdego lekarza należącego do zespołu, bez względu na posiadane wykształcenie i doświadczenie. Należy pamiętać, że odpowiedzialność za brak nadzoru nie wyłącza samodzielnej odpowiedzialności poszczególnych lekarzy wykonujących czynności medyczne, np. za negatywne następstwa błędu w sztuce bądź szkody wyrządzone w wyniku lekkomyślności lub niedbalstwa. Nie dotyczy to jednak sytuacji, w których szkoda powstała w związku z wykonaniem czynności medycznej na polecenie lekarza kierującego zabiegiem, przez lekarza nie posiadającego odpowiednich kwalifikacji lub doświadczenia.
Uwaga! Lekarz kierujący zespołem operacyjnym nie jest zobowiązany do sprawowania nadzoru nad działaniami personelu pielęgniarskiego, które podejmowane są po zakończeniu zabiegu operacyjnego. Dotyczy to w szczególności czynności medycznych, które pielęgniarka może wykonywać samodzielnie bez zlecenia lekarza. Zakres czynności, które mogą być wykonane samodzielnie przez pielęgniarkę, określa rozporządzenie w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę lub położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego z 7 listopada 2007 r. (Dz. U. 2007 r., nr 210, poz. 1540).
Justyna Zajdel
Zakład Prawa Medycznego w Łodzi
Materiały ukazują się przy współpracy Wydawnictwa Progress, wydawcy "Prawa w Medycynie" i medycznych atlasów multimedialnych - www.prawo.pl
Gazeta Lekarska 2010-03 - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.