 |
 |
 |
 |
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Przychodzi lekarz do prawnika |  |  |  |
 |
Chirurg i anestezjolog - razem czy oddzielnie?
Współdziałanie lekarza chirurga i lekarza anestezjologa jest niezbędne w trakcie wykonywania zabiegów operacyjnych.
W praktyce powstaje jednak wiele wątpliwości dotyczących zakresu obowiązków poszczególnych lekarzy i rodzaju odpowiedzialności, jaką mogą ponieść w przypadku negatywnych następstw lub powikłań wykonanego zabiegu. Niniejsze opracowanie ma na celu wyjaśnienie relacji prawnych między lekarzem chirurgiem i lekarzem anestezjologiem w trakcie udzielania świadczeń zdrowotnych oraz określenie zakresu obowiązków każdego z nich.
Obowiązki lekarza anestezjologa zostały określone w rozporządzeniu ministra zdrowia i opieki społecznej w sprawie standardów postępowania oraz procedur medycznych przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu anestezjologii i intensywnej terapii w zakładach opieki zdrowotnej z 27.02.1998 r. - dalej: RwAiIT (Dz. U. 1998 r., nr 37, poz. 215, ze zm.).
Zgodnie z RwAiIT do obowiązków lekarza anestezjologa należy między innymi:
Uwaga! Lekarz anestezjolog ponosi odpowiedzialność za błędy w sztuce popełnione w trakcie czynności leczniczych wchodzących w zakres jego specjalności, niepobranie od pacjenta zgody na znieczulenie, pobranie od pacjenta zgody nieświadomej (czyli zgody, która nie została poprzedzona przystępną dla pacjenta informacją dotyczącą negatywnych następstw i powikłań, które mogą wystąpić w związku z wykonaniem znieczulenia), wykonanie znieczulenia u niewłaściwego pacjenta.
W odniesieniu do zabiegów wykonywanych w znieczuleniu powstaje pytanie, czy lekarz anestezjolog jest członkiem zespołu operacyjnego czy może odrębnym podmiotem współuczestniczącym w wykonywaniu zabiegu. Odpowiedź na powyższe pytania wiąże się z ustaleniem, czy współdziałanie wielu lekarzy biorących udział w wykonywaniu zabiegu operacyjnego należy identyfikować z odpowiedzialnością zespołową czy też indywidualną odpowiedzialnością poszczególnych lekarzy, nad których działaniami ogólny nadzór sprawuje lekarz kierujący zespołem operacyjnym.
Termin zespołowa opieka lekarska pojawił się w ramach definicji "interdyscyplinarnego procesu leczenia", która została zaproponowana przez J. Sawickiego. W zakres cytowanego pojęcia wchodziła każda postać współdziałania lekarzy w toku postępowania leczniczego, zarówno, gdy poszczególne czynności wykonywane były indywidualnie, lecz na różnych etapach, jak i wtedy, gdy czynność lecznicza była wykonywana w jednym czasie przez wyodrębniony zespół lekarzy, np. zespół operacyjny. Szerokie rozumienie zespołowości, dotyczące w istocie różnych sytuacji, utrudniało analizę prawną wzajemnych relacji, a w szczególności rodziło problemy dotyczące ustalenia zakresu odpowiedzialności za ewentualne negatywne następstwa wykonanych zabiegów. Problematyka związana z przypisaniem odpowiedzialności za negatywne następstwa udzielonych świadczeń zdrowotnych spowodowało wyodrębnienie w literaturze przedmiotu dwóch sytuacji. Pierwsza z nich dotyczy czynności leczniczych wykonywanych przez zespół lekarzy rozumiany w sensie stricto (np. zespół operacyjny), druga zaś odnosi się do postępowania leczniczego, w którym odrębnie uczestniczą lekarze różnych specjalności jednoczasowo lub na różnych etapach tego samego procesu.
W odniesieniu do relacji lekarza chirurga - kierującego zespołem i lekarza anestezjologa należy przyjąć, że anestezjolog jest podmiotem współuczestniczącym w zabiegu operacyjnym, którego obecność i umiejętności są niezbędne do wykonania zabiegu. Lekarz anestezjolog nie jest jednak członkiem zespołu operacyjnego, w ścisłym tego słowa znaczeniu. Ścisłe współdziałanie lekarza anestezjologa z zespołem operacyjnym i bezpośredni wpływ czynności podejmowanych przez anestezjologa na działania zespołu operacyjnego i odwrotnie powoduje, że lekarz kierujący zespołem ma obowiązek sprawowania ogólnego nadzoru nad czynnościami podejmowanymi przez anestezjologa.
Lekarz kierujący zespołem operacyjnym jest odpowiedzialny za sprawowanie nadzoru nad przeprowadzanym zabiegiem, w tym również nad korzystaniem z narzędzi niezbędnych do przeprowadzenia zabiegu. Nie ulega wątpliwości, że przeliczenie i sprawdzenie narzędzi i elementów opatrunkowych po zakończeniu operacji należy do obowiązków instrumentariuszki. Niemniej lekarz kierujący zespołem operacyjnym jest zobowiązany do zachowania należytej staranności w trakcie wykonywania zabiegu operacyjnego, w tym również skontrolowania działań poszczególnych członków tego zespołu. Oznacza to, że lekarz chirurg może ponieść odpowiedzialność, na przykład, za zaniechania instrumentariuszki polegające na nieprawidłowym wykonaniu należących do niej obowiązków. Przykładem odpowiedzialności lekarza za pozostawienie ciała obcego w polu operacyjnym jest orzeczenie dotyczące pozostawienia w jamie brzusznej pacjentki kompresu gazowego (OSN z 17.02.1967 r., sygn. I CR 435/66, OSN 10/1967, poz. 177). W niniejszej sprawie sąd stwierdził, że pozostawienie ciała obcego w polu operacyjnym stanowi rażące niedbalstwo lekarza kierującego operacją. Zdaniem sądu do zadań lekarza kierującego zespołem należało sprawdzenie, czy wszystkie kompresy zostały wyjęte, bądź dopilnowanie, aby uczynił to inny członek zespołu operacyjnego. W innej sprawie Sąd zasądził zadośćuczynienie na rzecz pacjenta, któremu podczas operacji stawu łokciowego pozostawiono gazik w obrębie pola operacyjnego. W niniejszej sprawie (orzeczenie SA w Lublinie z 16.12.2003 r., I ACa 573/03), z powodu wieloodłamowego charakteru złamania podjęto decyzję o potrzebie leczenia operacyjnego. Zabieg operacyjny (resekcja złamanej głowy kości promieniowej) wykonano 31 maja 2001 r. Po zabiegu kończynę unieruchomiono gipsem ramiennym. 2 czerwca 2001 r. ponownie wykonano zdjęcie RTG oraz kontrolę rany. 8 czerwca 2001 r. hospitalizację zakończono. 12 czerwca 2001 r. powód zgłosił się do zdjęcia szwów. Po następnych dwóch tygodniach zdjęto gips. Po zdjęciu gipsu stwierdzono obrzęk i bolesność okolic łokcia, w związku z czym zalecono powodowi zabiegi rehabilitacyjne. Brak postępu w usprawnieniu kończyny, bolesność, obrzęk okolic łokcia zadecydowały o podjęciu przez powoda leczenia w oddziale ortopedyczno-urazowym. Pacjent został przyjęty z rozpoznaniem: stan po resekcji głowy kości promieniowej, ropne zapalenie stawu łokciowego. Hospitalizacja prowadzona była w okresie 24.09.-16.10.2001 r. 25 września 2001 r. wykonano zabieg polegający na rewizji rany pooperacyjnej, podczas której usunięto pozostawiony w ranie gazik. Zdaniem Sądu zaniedbanie polegające na pozostawieniu ciała obcego w polu operacyjnym stanowi niezachowanie należytej staranności przez chirurga wykonującego zabieg.
Uwaga! Należy przy tym podkreślić, że fakt odpowiedzialności lekarza chirurga za niedołożenie należytej staranności w trakcie wykonywania operacji nie wyłącza odpowiedzialności innych członków zespołu operacyjnego, w razie ich winy (np. instrumentariuszki za przeliczenie i sprawdzenie użytych do zabiegu narzędzi - OSN z 20.05.1971 r., II CR 115/71).
Odpowiedzialność za niedołożenie należytej staranności przez lekarza kierującego zespołem operacyjnym w odniesieniu do czynności podejmowanych przez lekarza anestezjologa ma nieco odmienny charakter.
Lekarz anestezjolog jest wysoko wykwalifikowanym specjalistą, działającym samodzielnie w zakresie podejmowanych przez siebie czynności i będącym podmiotem niezbędnym, który współdziała z zespołem operacyjnym, ale nie jest jego bezpośrednim członkiem.
Lekarz chirurg kierujący zespołem operacyjnym ma obowiązek ogólnego nadzoru również nad czynnościami osób współuczestniczących w wykonywaniu zabiegu, w tym czynnościami wykonywanymi przez anestezjologa. Obowiązek ogólnego nadzoru dotyczy czynności podejmowanych od chwili przystąpienia do wykonania znieczulenia do momentu jego ustąpienia i opieki w okresie pooperacyjnym. Zaniedbania w prowadzeniu nadzoru stanowią winę chirurga i są podstawą odpowiedzialności lekarza kierującego zespołem operacyjnym za szkodę, jakiej doznał pacjent w związku z niewłaściwymi czynnościami wykonanymi przez anestezjologa w okresie pooperacyjnym, niezależnie od odpowiedzialności samego anestezjologa.
Uwaga! Lekarz chirurg kierujący zespołem operacyjnym nie ponosi odpowiedzialności za sam wybór i sposób wykonania czynności, do których zobowiązany jest anestezjolog. Wynika stąd, że lekarz kierujący zespołem ponosi odpowiedzialność jedynie za brak ogólnego nadzoru nad czynnościami podejmowanymi przez anestezjologa. Lekarz chirurg nie ponosi natomiast odpowiedzialności za wybór metod postępowania, jakość wykonania i błędy w sztuce popełnione przez anestezjologa podczas wykonywanych czynności.
Przykład rozdzielenia odpowiedzialności lekarza kierującego zespołem operacyjnym i lekarza anestezjologa obrazuje orzeczenie Sądu Apelacyjnego z 18.02.1998 r. (Orzeczenie sygn. IACa 715/97, OSA 2/1999 r., poz. 7). W niniejszej sprawie został przeprowadzony zabieg usunięcia wyrostka robaczkowego. Zabieg operacyjny został przeprowadzony z zachowaniem wszelkich zasad sztuki lekarskiej. Mimo prawidłowego przeprowadzenia operacji pacjent doznał powikłań polegających na uszkodzeniu nerwu piszczelowego, strzałkowego i kulszowego. Ponadto pacjent odczuwał niedowład lewej nogi i paraliż od pasa w dół. Powikłania, które wystąpiły u pacjenta, były wynikiem nieprawidłowego dobrania znieczulenia. Odpowiedzialnością za szkody powstałe u pacjenta został obarczony wyłącznie lekarz anestezjolog, w związku z faktem, że szkoda wyniknęła z winy anestezjologa podejmującego specjalistyczne czynności.
Uwaga! Lekarz kierujący zespołem operacyjnym ponosi odpowiedzialność za pominięcie opinii anestezjologa w zakresie przeciwwskazań do wykonania zabiegu, lub opinii anestezjologa dotyczącej szybszego zakończenia operacji, w związku z pogarszającym się stanem zdrowia pacjenta.
Justyna Zajdel
Zakład Prawa Medycznego w Łodzi
Materiały ukazują się przy współpracy Wydawnictwa Progress, wydawcy "Prawa w Medycynie" i medycznych atlasów multimedialnych - www.prawo.pl
Gazeta Lekarska 2010-02 - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.