 |
 |
 |
 |
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Historie stomatologiczne (22) - Reaktywizacja? |  |  |  |
 |
Określenie "reaktywizacja" znaczy tyle, co wznowienie działalności. Chodzi o wznowienie działalności izb lekarsko-dentystycznych, które nastąpiło w latach 1945-48.
Wysiłek odbudowy izb i dokończenia dzieła budowy ich struktury podjęła grupa ocalałych z wojny członków kierownictwa stworzonych w listopadzie 1938 r. izb lekarsko-dentystycznych.
Dokumentów do prześledzenia tego procesu jest bardzo niewiele. Drukowano je na łamach "Czasopisma Stomatologicznego" w latach 1947-48 w rubryce "Dziennik Urzędowy Izb Lekarsko-Dentystycznych". Najpierw w 1947 r. w kilkudziesięciostronicowym miesięczniku dokumenty te wypełniały po kilka stron. W 1948 r. zredukowano je do jednej strony, aby w 1949 r. zlikwidować tę rubrykę w ogóle.
Gdyby sądzić tylko na podstawie informacji drukowanych w "Czasopiśmie Stomatologicznym", można by mniemać, że izby odrodziły się na fali powojennego entuzjazmu środowiska, a potem zapadły się pod ziemię. Stąd wziął się znak zapytania w tytule "Reaktywizacja?" Należałoby nawet tych znaków zapytania postawić kilka, żeby ostrzec czytelnika przed bezkrytyczną wiarą, że tzw. kierownictwo partyjno-państwowe Polski po roku 1945 chciało odrodzenia izb lekarskich, a wśród nich izb lekarsko-dentystycznych. Gdyby jednak sądzić po zawartości "Czasopisma Stomatologicznego" - to należałoby sądzić, że przywódcy lekarzy dentystów z naiwną wiarą dawali się wciągnąć w grę, którą prowadzili z nimi przedstawiciele resortu zdrowia: F. Litwin, R. Sztachelski, B. Kożusznik i T. Michejda.
Prześledźmy ten proces po kolei. Na szczęście w zbiorach Archiwum Akt Nowych zachowało się kilka dokumentów NIL-D, które mówią prawdę o zapale i naiwności przywódców samorządu lekarzy dentystów oraz o cynizmie przedstawicieli władzy, którzy mamili samorząd pozorami sympatii, a w tajnych gabinetach przygotowywali dekret o ich likwidacji.
Najpierw był żmudny proces budowania izb od nowa. Na terenie II Rzeczypospolitej, kiedy pod koniec 1938 r. izby się zawiązały, powstały cztery okręgowe Izby Lekarsko-Dentystyczne: w Warszawie dla m. st. Warszawy, w Poznaniu dla woj. poznańskiego, pomorskiego, łódzkiego i śląskiego, w Krakowie dla woj. krakowskiego, kieleckiego, lubelskiego, lwowskiego, stanisławowskiego, tarnopolskiego i wołyńskiego oraz w Wilnie dla woj. wileńskiego, nowogródzkiego, białostockiego, poleskiego i warszawskiego. Powojenna Polska budowała swą państwowość w zmienionych granicach. Poza jej terytorium znalazły się tereny Wileńszczyzny i Nowogródka, Polesia, Wołynia i Ukrainy Zach. Przestała istnieć Okręgowa Izba w z siedzibą w Wilnie. Izbie z siedzibą w Krakowie odpadły tereny dawnych polskich województw lwowskiego, stanisławowskiego, tarnopolskiego i wołyńskiego. W nowych granicach Polski znalazł się Gdańsk oraz Pomorze Gdańskie, Pomorze Zach., Ziemia Lubuska, Dolny Śląsk. W granicach Polski znalazło się całe terytorium Górnego Śląska. Na nowym, powojennym terytorium Polski utworzono trzy izby lekarsko-dentystyczne: w Warszawie dla Warszawy oraz woj. warszawskiego, białostockiego, olsztyńskiego, gdańskiego i zachodniopomorskiego (z ekspozyturą w Sopocie); w Poznaniu dla woj. poznańskiego, łódzkiego, dolnośląskiego i Ziemi Lubuskiej (późniejszego woj. zielonogórskiego); w Krakowie dla woj. krakowskiego, kieleckiego, górnośląskiego i rzeszowskiego.
Minister zdrowia, wtedy F. Litwin, powołał tymczasowe Rady Izb Okręgowych, na których czele stanęli: w Warszawie (przez kilka miesięcy) Wiktor Berliński, w Poznaniu Władysław Piątkowski, w Krakowie Kazimierz Dominik. W Naczelnej Izbie Lekarsko-Dentystycznej, po krótkiej powojennej prezesurze Leona Halickiego, prezesem przez kilka miesięcy był Wiktor Perliński.
29 czerwca 1947 r. minister zdrowia powołał nowe tymczasowe rady izb okręgowych, na których czele stanęli: w Warszawie Janusz Szajewski, w Poznaniu Romuald Kajkowski (w miejsce W. Piątkowskiego), w Krakowie Stanisław Cyklis (w miejsce odsuniętego K. Dominika).
Na czele zarządu NIL-D stanął Janusz Szajewski.
Nowe Rady i powołane przez nie zarządy otrzymają zadanie likwidacji Izb Lekarsko-Dentystycznych. Proces likwidacyjny w przypadku izb lekarsko-dentystycznych przebiegał bez wstrząsów i drastycznych wydarzeń, jakie miały miejsce w izbach lekarskich i Naczelnej Izbie Lekarskiej, którą w okresie powojennym kierował jej przedwojenny prezes (od 1935 r.) prof. dr Mieczysław Michałowicz. Będąc w pierwszym powojennym okresie zarazem prezesem Stronnictwa Demokratycznego i posłem do KRN Michałowicz toczył z władzami rządowymi i PPR-owskimi bój polityczny o samorządność stanu lekarskiego i o jego ekonomiczny byt. Bój ten Profesor przegrał, a wraz z nim na długie lata, bo do 1989 r. samorząd i cały świat lekarski.
Zygmunt Wiśniewski
Gazeta Lekarska 2009-12 - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.