 |
 |
 |
 |
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Dentystyka czasów Oświecenia |  |  |  |
 |
Jest to druga część "Historii dentystyki" wydanej w Łodzi w 2007 r. z przeznaczeniem głównie dla studentów wydziałów lekarsko-dentystycznych.
Autor - po charakterystyce okresu Oświecenia, w którym dominował kult rozumu, a w medycynie nastąpił duży postęp: odkryto nowe fizykalne metody diagnostyczne jak opukiwanie i osłuchiwanie, studentów nauczano przy łóżku chorego hospitalizowanego, wykonywano sekcje osób zmarłych, rozkwitła chirurgia - przedstawia biografie i osiągnięcia wybitnych dentystów działających w przodujących krajach świata.
U schyłku XVII w. dentystyka zaczęła się wyodrębniać jako samodzielny zawód. Wprowadzono bowiem w Prusach w 1685 r. egzamin m.in. dla osób pragnących wykonywać praktykę dentystyczną. Podobne przepisy wprowadzono w Paryżu w 1699 r. Pomimo to nadal w Europie grasowali szarlatani. Dopiero pod koniec XVIII w. dentystyka stała się samodzielnym zawodem, a zabiegi dentystyczne zostały przeniesione z miejsc publicznych, głównie jarmarków, do gabinetów prywatnych. Niejednokrotnie też dentyści wykonywali zabiegi w domach pacjentów.
W omawianym okresie pierwsze miejsce w dziedzinie dentystyki zajmowała Francja. Tam żył Pierre Fauchard, wybitny chirurg zajmujący się głównie stomatologią. Napisał on w 1728 r. rozprawę o zębach. Była to pierwsza książka dotycząca leczenia zębów, chorób jamy ustnej i szczęk. Dzieło to obrazowało ówczesną wiedzę anatomiczną i chirurgiczną, uwypuklało własne doświadczenie autora, obserwowane stany chorobowe i prezentowało nowe konstrukcje protetyczne. Autor wbrew przyjętym zwyczajom nie taił swoich metod leczniczych, lecz je upowszechniał. Dokonywał replantacji zębów od pacjenta do pacjenta. W protetyce radził używanie naturalnych ludzkich zębów lub zębów wymodelowanych z kości słonia czy hipopotama. W przypadku bólu spowodowanego próchnicą zalecał dewitalizację chorej miazgi przy użyciu rozżarzonej metalowej sondy. Opracował konstrukcje całkowitych protez utrzymywanych w jamie ustnej dzięki wąskim stalowym tasiemkom i spiralnym sprężynkom. Zwracał uwagę na choroby periodontyczne, problemy ortodontyczne, zabieg usuwania zębów. Wypowiadał się przeciwko "niskiej" pozycji pacjentów poddawanych ekstrakcji (pacjent siedział na ziemi i obejmował nogi dentysty). Skonstruował natomiast fotel, na którym człowiek stabilnie siedział wspierając głowę na poduszce oparcia. Wysokość fotela można było dostosować do wzrostu pacjenta. Zamieścił ilustracje używanych przez siebie narzędzi dentystycznych.
Pod koniec okresu Oświecenia we Francji i Anglii zaczęto stosować tzw. zęby mineralne. Były to całościowe, stanowiące jeden odlew, protezy porcelanowe.
W Anglii najwybitniejszym chirurgiem zajmującym się dentystyką był John Hunter, który anatomię zębów, jamy ustnej i szczęk studiował na zwłokach wykradanych z grobów. Na podstawie tych obserwacji ogłosił w 1771 r. dzieło o naturalnej historii ludzkich zębów, które do tej pory nie straciło na swej aktualności.
W Niemczech również przez długi okres czasu dentystyka była powiązana z chirurgią. Opublikowanie tam przetłumaczonego dzieła Faucharda (1733 r.) pobudziło do życia piśmiennictwo dentystyczne. Od 1742 r. do końca okresu Oświecenia ukazało się tamże 150 tytułów na temat niemieckiej dentystyki pisanych przez chirurgów, lekarzy lub fryzjerów, ale nie dentystów. Dopiero Philipp Pfaff poziomem swych publikacji dorównywał francuskiej literaturze dentystycznej. Ogłosił on w 1756 r. rozprawę o zębach ludzkiego ciała i ich chorobach. Propagował postępowanie stosowane i dziś w stomatologii zachowawczej. Jako pierwszy opisał metodę sporządzania wycisku szczęk przy użyciu laku woskowego.
W podboju Ameryki Północnej główną rolę odegrali Francuzi i Anglicy. Leczeniem chorych niejednokrotnie zajmowali się tam duchowni, ponieważ posiadali pewien stopień ogólnego wykształcenia, co wystarczało do przyswojenia sobie podstawowej wiedzy medycznej. W drugiej połowie XVIII w. w Ameryce Północnej pojawili się brytyjscy i francuscy dentyści. W XIX w. priorytet w zakresie rozwoju wiedzy stomatologicznej przypadł Stanom Zjednoczonym.
Niewątpliwą wartość prezentowanej publikacji podnosi jeszcze dołączony indeks nazwisk, spis rycin i wykaz najważniejszych pozycji źródłowych.
Teresa Ostrowska
Jerzy Supady, Dentystyka w okresie Oświecenia, Wojskowa Drukarnia w Łodzi Sp. z o.o., 90-520 Łódź, ul. Gdańska 130, tel. 042-637-77-75, faks 042-637-77-73, str. 110, ilustracje.