Czy kryzys finansowy już dotarł do Polski? Bo jeśli tak, to czy rzeczywiście doświadczyliśmy już wszystkiego, co może być jego skutkiem? Ekonomiści spierają się na temat jego przyczyn, rzeczywistych, a nie medialnych jego wymiarów, no i wreszcie perspektywy rozwoju dalszych wypadków. Są jednak dość zgodni co do tego, że, tak jak najsilniej uderzył on w kraje o najbardziej rozbudowanych systemach finansowych, to do takich państw, jak Polska, fala kryzysu dojść musi na pewno. Chociaż z pewnym opóźnieniem, które jest naszą szansą na lepsze przygotowanie się do niego. To oznacza, niestety, że spadek zatrudnienia, stagnacja (a czasem obniżki) wynagrodzeń oraz spadek wartości złotego z większą siłą niż dotychczas musi dotknąć finansów publicznych. Niestety, oznacza to także, że ochrona zdrowia, która jest finansowana w ok. 2/3 ze środków publicznych, może mieć poważne problemy. Co więcej, niewykluczone, że w związku z powiększającą się liczbą firm i osób prywatnych mających problemy finansowe napływ prywatnych środków finansowych do placówek opieki zdrowotnej także zmniejszy się.

Jakie w tej sytuacji jest podstawowe zadanie władz publicznych odpowiedzialnych za wypełnienie konstytucyjnych zadań państwa w zakresie ochrony zdrowia? W pierwszej kolejności należy ustalić priorytety wymagające szczególnej ochrony w warunkach niedoboru środków publicznych. Wśród wielu ważnych zadań publicznych bez wątpienia opieka zdrowotna powinna się znaleźć pod szczególną ochroną. Przy "cięciu" wydatków trudno zgodzić się z założeniem, że wszystkie resorty powinny szukać oszczędności w takim samym stopniu. Ustalanie priorytetów powinno oczywiście obowiązywać także na niższych poziomach. Nie jest to łatwe, ale wydaje się, że i wśród zadań ochrony zdrowia można znaleźć takie, które powinny być chronione w szczególny sposób. Wszystko wskazuje na to, że dofinansowanie podstawowej opieki zdrowotnej z jednoczesnym dociążeniem jej dodatkowymi zadaniami mogłoby się okazać szczególnie efektywne. Trudno sobie wyobrazić jakiekolwiek ograniczenia finansowe w takich dziedzinach, jak onkologia czy kardiologia inwazyjna - mogłoby to się skończyć konkretną liczbą zgonów chorych wymagających niezwłocznej pomocy. Szczególnej ostrożności w warunkach kryzysu wymaga też sytuacja ludzi biednych, samotnych, starych, a także rodzin z małymi dziećmi - i tu ewentualne ograniczenia mogą skutkować nieodwracalnymi konsekwencjami. O konkretach należy oczywiście dyskutować, ale jedno jest niewątpliwe: w sytuacji zbliżających się problemów najgorsza byłaby polityka "chowania głowy w piasek". W pewnym sensie sytuacja kryzysowa może być także korzystna - skłaniając do myślenia umożliwia również znalezienie lepszych rozwiązań na czas spokoju i dobrobytu.

Kryzys skłania też do poszukiwania innych niż tylko oszczędności sposobów poradzenia sobie z zobowiązaniami państwa. Podstawowe zadanie, jakie stoi przed systemem ochrony zdrowia, można realizować także poprzez projekty spoza tego systemu. Zdrowie społeczeństwa, rownież to mierzone wskaźnikami takimi jak zachorowalność na niektóre choroby i umieralność, tylko w niewielkim stopniu zależy od jakości opieki zdrowotnej. Ponad połowa przedwczesnych zgonów jest, na przykład, konsekwencją palenia tytoniu, a w krajach, które wprowadziły zakaz palenia w miejscach publicznych, liczba palaczy spadła o 10%! Także doświadczenia państw podwyższających cenę papierosów - większa akcyza to większe dochody budżetu; doświadczenia w tym zakresie są niezwykle zachęcające. Również podwyższenie ceny alkoholu, zwłaszcza wódki, powoduje prawie natychmiastowy spadek urazów i wypadków śmiertelnych. W wielu krajach dyskutuje się obecnie, aby wyższymi cenami cukru i soli skłaniać obywateli do ograniczenia spożycia tych niezdrowych produktów. Skutki finansowe i zdrowotne takich działań mogłyby spowodować istotną poprawę finansowej sytuacji systemu ochrony zdrowia. Może przyszedł czas, aby i w Polsce, ze stosunkowo niskimi cenami i brakiem ograniczeń w spożyciu tych produktów, zacząć dyskutować o szansach obejścia kryzysu takim właśnie sposobem?

Konstanty Radziwiłł

Gazeta Lekarska 2009-06 - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.