 |
 |
 |
 |
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Gazeta Lekarska Przegląd numerów Gazety Lekarskiej Rocznik 2009 Gazety Lekarskiej Numer 2009-04 Szczególne przypadki odpowiedzialności cywilnej
Przychodzi lekarz do prawnika
Odpowiedzialność za szkody wyrządzone w związku z użyciem niesprawnego sprzętu medycznego
Lekarz, który nie dołoży należytej staranności w trakcie posługiwania się sprzętem medycznym podczas wykonywania czynności diagnostycznych bądź terapeutycznych, naraża się na odpowiedzialność cywilną (odszkodowawczą) w stosunku do pacjenta.
Uwaga! Przez dołożenie należytej staranności należy w tym przypadku rozumieć kontrolę urządzeń medycznych, których lekarz używa do przeprowadzenia zabiegu lub diagnostyki. Do urządzeń tych należy zaliczyć zarówno "duży" sprzęt medyczny (np. respiratory, kardiomonitory, stoły operacyjne, lampy bakteriobójcze, inkubatory itp.), jak i drobny sprzęt medyczny (np. zestawy do znieczuleń podpajęczynówkowych, narzędzia chirurgiczne, cewniki, rurki intubacyjne itp.).
Należy zaznaczyć, że odpowiedzialność za wadliwy sprzęt medyczny dotyczy lekarza oraz jednostki leczniczej, do której ten sprzęt należy. Zakres odpowiedzialności kształtuje się jednak różnie, w odniesieniu do lekarzy i zakładów leczniczych. Lekarz odpowiedzialny jest bowiem jedynie za szkodę wyrządzoną pacjentowi, w związku z użyciem wadliwego lub niesprawnego sprzętu medycznego, którego wady widoczne są "na pierwszy rzut oka". Należy zaznaczyć, że "pierwszy rzut oka lekarza" różni się, a przynajmniej powinien się różnić od spojrzenia osoby nie posiadającej wykształcenia medycznego. Dlatego też lekarz zobowiązany jest do wychwycenia wszelkich dających się zauważyć (wykrywalnych) wad w sprzęcie, w tym także tych, których mogłaby nie zauważyć osoba nie wykonująca zawodu lekarza.
Wynika stąd, że użycie przez lekarza wadliwego sprzętu medycznego, którego wada jest widoczna, pociąga za sobą odpowiedzialność cywilną lekarza, za szkody wyrządzone pacjentowi w związku z użyciem takiego sprzętu.
Lekarz nie ponosi natomiast odpowiedzialności za wyrządzenie pacjentowi szkody w związku z użyciem wadliwego sprzętu medycznego, który posiadał wadę ukrytą. Odpowiedzialność za tego typu zdarzenia ponosi zakład leczniczy, do którego należy sprzęt medyczny.
Uwaga! Warto podkreślić, że lekarz nie ponosi odpowiedzialności za wady ukryte, bez względu na to jakie relacje prawne łączą go z zakładem leczniczym. Oznacza to, że odpowiedzialność lekarza nie jest uzależniona od tego, czy lekarz jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, umowy cywilnoprawnej (kontraktu), czy też jest niezależnym kontrahentem, który wykorzystuje zaplecze medyczne szpitala lub kliniki.
Odpowiedzialność zakładu leczniczego za wady ukryte sprzętu wynika z obowiązku dołożenia należytej staranności w stosunkach danego rodzaju (art. 355 § 1 k.c.). Dołożenie należytej staranności polega w tym przypadku na zapewnieniu w odpowiednich odstępach czasu przeglądów, napraw, konserwacji i dezynfekcji sprzętu medycznego.
Pacjent, który poniósł szkodę w związku z użyciem wadliwego lub niesprawnego sprzętu medycznego, może wystąpić z roszczeniem odszkodowawczym bezpośrednio do producenta sprzętu. Sytuacja taka będzie miała miejsce w przypadku, gdy lekarz i zakład leczniczy dołożyli należytej staranności w zakresie używania sprzętu medycznego, a mimo to pacjent poniósł szkodę. Producent sprzętu medycznego ponosi w takim przypadku odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, to znaczy zawsze wtedy, gdy przyczyną niesprawności sprzętu są wady powstałe podczas produkcji, które nie mogły zostać wykryte przez zakład leczniczy w trakcie przeglądów lub napraw.
Odpowiedzialność za wyrządzenie szkody dziecku poczętemu
W myśl kodeksu cywilnego (dalej k.c.) dziecko poczęte (nasciturus) nie ma osobowości prawnej, ale jego osoba oraz jego interesy podlegają ochronie.
Uwaga! Dziecko może żądać naprawienia szkód, które zostały mu wyrządzone w trakcie rozwoju prenatalnego. Zgodnie z art. 446 1 k.c. z chwilą urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem (...). Roszczenia te obejmują naprawienie szkody związanej z szeroko pojętym rozstrojem zdrowia lub uszkodzeniem ciała (art. 444 k.c.) oraz zadośćuczynienie pieniężne z tytułu doznanej krzywdy (art. 445 k.c.).
Lekarz ponosi więc odpowiedzialność za działania i zaniechania, w związku z którymi dziecko poczęte poniosło szkodę. Odpowiedzialność lekarza odnosi się najczęściej do tzw. wrongful birth czyli "złego urodzenia". Przez pojęcie "złego urodzenia" należy rozumieć sytuacje, w których dziecko urodziło się chore w wyniku błędu lekarza popełnionego w procesie diagnostyczno-terapeutycznym. Pojęcie "złego urodzenia" dotyczy również przypadków, w których dziecko prawdopodobnie nie przyszłoby na świat, gdyby nie błąd lekarza.
Błąd lekarza może przybrać postać zarówno działania, jak i zaniechania. Działaniem, za które lekarz ponosi odpowiedzialność, może być postawienie przez lekarza błędnej diagnozy dotyczącej rozwoju dziecka, np. lekarz stwierdza, że dziecko rozwija się prawidłowo, a w rzeczywistości dziecko obciążone jest poważną wadą genetyczną. Odpowiedzialność odszkodowawcza może przyjąć w tym przypadku charakter zadośćuczynienia za doznane przez dziecko cierpienia i ból, które zostały spowodowane przez wadę genetyczną lub rozwojową. Przykładem braku wymaganego działania może być również niewykonanie przez lekarza zabiegu aborcji dopuszczonej w świetle aktualnych regulacji prawnych.1 Zgodnie z art. 4a ust. 1 Ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży przerwanie ciąży może być dokonane w przypadku, gdy (...) badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego uszkodzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu. Należy pokreślić, że ustalenie powstania szkody w związku ze "złym urodzeniem" jest wyjątkowo trudne, ponieważ w tym przypadku istnieje kolizja osobistego prawa kobiety do kształtowania własnej sytuacji życiowej i prawa nie narodzonego dziecka do życia.
W orzeczeniu z 22 maja 2006 r. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że każdej kobiecie przysługuje prawo do żądania aborcji, jeżeli została spełniona jedna z przesłanek wymienionych w art. 4a Ustawy o planowaniu rodziny.2 Szczególne znaczenie ma odmowa wykonania zabiegu usunięcia ciąży będącej wynikiem przestępstwa. Zaniechanie wykonania zabiegu narusza w tym przypadku nie tylko przepisy ustawy, ale także prawo każdej kobiety do planowania rodziny. Kobiecie, która została zmuszona do urodzenia dziecka "pochodzącego z przestępstwa", przysługuje prawo żądania naprawienia powstałej szkody. Uwaga! Przez szkodę należy rozumieć wydatki poniesione w związku z ciążą i porodem, jak również utratę aktualnych i planowanych dochodów w związku z podjęciem obowiązków macierzyńskich.
Warto podkreślić, że w przypadku nieuzasadnionej odmowy wykonania zabiegu aborcji szkoda może przyjąć postać szkody majątkowej i niemajątkowej (np. w postaci rozstroju psychicznego wynikłego z urodzenia niechcianego dziecka).
Odpowiedzialność lekarza za złe urodzenie może wynikać również z zaniechania (np. niepoinformowania matki dziecka o nieodwracalnej wadzie płodu, co uniemożliwiło odpowiednio wczesne podjęcie decyzji o legalnym przerwaniu ciąży). W takiej sytuacji lekarz może zostać zobowiązany przez sąd do pokrycia wysokich kosztów utrzymania upośledzonego dziecka, które być może nie urodziłoby się, gdyby nie zaniedbanie lekarza. Przykładem zaniechania może być również nieskierowanie pacjentki znajdującej się w grupie ryzyka na badania prenatalne. Niepodjęcie przez lekarza odpowiednich decyzji w procesie leczenia może zostać zinterpretowane jako podstawa odpowiedzialności odszkodowawczej w stosunku do nie narodzonego dziecka.
Należy również zaznaczyć, że niepoinformowanie kobiety ciężarnej o możliwych i dostępnych metodach diagnostycznych stanowi naruszenie lekarskiego obowiązku informacji określonego w art. 31 ust. 1 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. W przypadku niedopełnienia tego obowiązku lekarz naraża się na odpowiedzialność odszkodowawczą za niewywiązanie się z lekarskiego obowiązku informacji oraz odpowiedzialność za złe urodzenie będące wynikiem zaniechania w procesie diagnostyczno-terapeutycznym
Justyna Zajdel
Zakład Prawa Medycznego w Łodzi
Materiały ukazują się przy współpracy Wydawnictwa Progress, wydawcy "Prawa w Medycynie" i medycznych atlasów multimedialnych - www.prawo.med.pl
1 Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z 7.01.1993 r., Dz. U. 1993 r., nr 17, poz. 78, ze zm.
2 Orzeczenie z 22.05.2006 r., III CZP 8/06, OSN 2006, nr 7-8, poz. 123.
Gazeta Lekarska 2009-04 - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.
Odpowiedzialność za szkody wyrządzone w związku z użyciem niesprawnego sprzętu medycznego
Lekarz, który nie dołoży należytej staranności w trakcie posługiwania się sprzętem medycznym podczas wykonywania czynności diagnostycznych bądź terapeutycznych, naraża się na odpowiedzialność cywilną (odszkodowawczą) w stosunku do pacjenta.
Uwaga! Przez dołożenie należytej staranności należy w tym przypadku rozumieć kontrolę urządzeń medycznych, których lekarz używa do przeprowadzenia zabiegu lub diagnostyki. Do urządzeń tych należy zaliczyć zarówno "duży" sprzęt medyczny (np. respiratory, kardiomonitory, stoły operacyjne, lampy bakteriobójcze, inkubatory itp.), jak i drobny sprzęt medyczny (np. zestawy do znieczuleń podpajęczynówkowych, narzędzia chirurgiczne, cewniki, rurki intubacyjne itp.).
Należy zaznaczyć, że odpowiedzialność za wadliwy sprzęt medyczny dotyczy lekarza oraz jednostki leczniczej, do której ten sprzęt należy. Zakres odpowiedzialności kształtuje się jednak różnie, w odniesieniu do lekarzy i zakładów leczniczych. Lekarz odpowiedzialny jest bowiem jedynie za szkodę wyrządzoną pacjentowi, w związku z użyciem wadliwego lub niesprawnego sprzętu medycznego, którego wady widoczne są "na pierwszy rzut oka". Należy zaznaczyć, że "pierwszy rzut oka lekarza" różni się, a przynajmniej powinien się różnić od spojrzenia osoby nie posiadającej wykształcenia medycznego. Dlatego też lekarz zobowiązany jest do wychwycenia wszelkich dających się zauważyć (wykrywalnych) wad w sprzęcie, w tym także tych, których mogłaby nie zauważyć osoba nie wykonująca zawodu lekarza.
Wynika stąd, że użycie przez lekarza wadliwego sprzętu medycznego, którego wada jest widoczna, pociąga za sobą odpowiedzialność cywilną lekarza, za szkody wyrządzone pacjentowi w związku z użyciem takiego sprzętu.
Lekarz nie ponosi natomiast odpowiedzialności za wyrządzenie pacjentowi szkody w związku z użyciem wadliwego sprzętu medycznego, który posiadał wadę ukrytą. Odpowiedzialność za tego typu zdarzenia ponosi zakład leczniczy, do którego należy sprzęt medyczny.
Uwaga! Warto podkreślić, że lekarz nie ponosi odpowiedzialności za wady ukryte, bez względu na to jakie relacje prawne łączą go z zakładem leczniczym. Oznacza to, że odpowiedzialność lekarza nie jest uzależniona od tego, czy lekarz jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, umowy cywilnoprawnej (kontraktu), czy też jest niezależnym kontrahentem, który wykorzystuje zaplecze medyczne szpitala lub kliniki.
Odpowiedzialność zakładu leczniczego za wady ukryte sprzętu wynika z obowiązku dołożenia należytej staranności w stosunkach danego rodzaju (art. 355 § 1 k.c.). Dołożenie należytej staranności polega w tym przypadku na zapewnieniu w odpowiednich odstępach czasu przeglądów, napraw, konserwacji i dezynfekcji sprzętu medycznego.
Pacjent, który poniósł szkodę w związku z użyciem wadliwego lub niesprawnego sprzętu medycznego, może wystąpić z roszczeniem odszkodowawczym bezpośrednio do producenta sprzętu. Sytuacja taka będzie miała miejsce w przypadku, gdy lekarz i zakład leczniczy dołożyli należytej staranności w zakresie używania sprzętu medycznego, a mimo to pacjent poniósł szkodę. Producent sprzętu medycznego ponosi w takim przypadku odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, to znaczy zawsze wtedy, gdy przyczyną niesprawności sprzętu są wady powstałe podczas produkcji, które nie mogły zostać wykryte przez zakład leczniczy w trakcie przeglądów lub napraw.
Odpowiedzialność za wyrządzenie szkody dziecku poczętemu
W myśl kodeksu cywilnego (dalej k.c.) dziecko poczęte (nasciturus) nie ma osobowości prawnej, ale jego osoba oraz jego interesy podlegają ochronie.
Uwaga! Dziecko może żądać naprawienia szkód, które zostały mu wyrządzone w trakcie rozwoju prenatalnego. Zgodnie z art. 446 1 k.c. z chwilą urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem (...). Roszczenia te obejmują naprawienie szkody związanej z szeroko pojętym rozstrojem zdrowia lub uszkodzeniem ciała (art. 444 k.c.) oraz zadośćuczynienie pieniężne z tytułu doznanej krzywdy (art. 445 k.c.).
Lekarz ponosi więc odpowiedzialność za działania i zaniechania, w związku z którymi dziecko poczęte poniosło szkodę. Odpowiedzialność lekarza odnosi się najczęściej do tzw. wrongful birth czyli "złego urodzenia". Przez pojęcie "złego urodzenia" należy rozumieć sytuacje, w których dziecko urodziło się chore w wyniku błędu lekarza popełnionego w procesie diagnostyczno-terapeutycznym. Pojęcie "złego urodzenia" dotyczy również przypadków, w których dziecko prawdopodobnie nie przyszłoby na świat, gdyby nie błąd lekarza.
Błąd lekarza może przybrać postać zarówno działania, jak i zaniechania. Działaniem, za które lekarz ponosi odpowiedzialność, może być postawienie przez lekarza błędnej diagnozy dotyczącej rozwoju dziecka, np. lekarz stwierdza, że dziecko rozwija się prawidłowo, a w rzeczywistości dziecko obciążone jest poważną wadą genetyczną. Odpowiedzialność odszkodowawcza może przyjąć w tym przypadku charakter zadośćuczynienia za doznane przez dziecko cierpienia i ból, które zostały spowodowane przez wadę genetyczną lub rozwojową. Przykładem braku wymaganego działania może być również niewykonanie przez lekarza zabiegu aborcji dopuszczonej w świetle aktualnych regulacji prawnych.1 Zgodnie z art. 4a ust. 1 Ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży przerwanie ciąży może być dokonane w przypadku, gdy (...) badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego uszkodzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu. Należy pokreślić, że ustalenie powstania szkody w związku ze "złym urodzeniem" jest wyjątkowo trudne, ponieważ w tym przypadku istnieje kolizja osobistego prawa kobiety do kształtowania własnej sytuacji życiowej i prawa nie narodzonego dziecka do życia.
W orzeczeniu z 22 maja 2006 r. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że każdej kobiecie przysługuje prawo do żądania aborcji, jeżeli została spełniona jedna z przesłanek wymienionych w art. 4a Ustawy o planowaniu rodziny.2 Szczególne znaczenie ma odmowa wykonania zabiegu usunięcia ciąży będącej wynikiem przestępstwa. Zaniechanie wykonania zabiegu narusza w tym przypadku nie tylko przepisy ustawy, ale także prawo każdej kobiety do planowania rodziny. Kobiecie, która została zmuszona do urodzenia dziecka "pochodzącego z przestępstwa", przysługuje prawo żądania naprawienia powstałej szkody. Uwaga! Przez szkodę należy rozumieć wydatki poniesione w związku z ciążą i porodem, jak również utratę aktualnych i planowanych dochodów w związku z podjęciem obowiązków macierzyńskich.
Warto podkreślić, że w przypadku nieuzasadnionej odmowy wykonania zabiegu aborcji szkoda może przyjąć postać szkody majątkowej i niemajątkowej (np. w postaci rozstroju psychicznego wynikłego z urodzenia niechcianego dziecka).
Odpowiedzialność lekarza za złe urodzenie może wynikać również z zaniechania (np. niepoinformowania matki dziecka o nieodwracalnej wadzie płodu, co uniemożliwiło odpowiednio wczesne podjęcie decyzji o legalnym przerwaniu ciąży). W takiej sytuacji lekarz może zostać zobowiązany przez sąd do pokrycia wysokich kosztów utrzymania upośledzonego dziecka, które być może nie urodziłoby się, gdyby nie zaniedbanie lekarza. Przykładem zaniechania może być również nieskierowanie pacjentki znajdującej się w grupie ryzyka na badania prenatalne. Niepodjęcie przez lekarza odpowiednich decyzji w procesie leczenia może zostać zinterpretowane jako podstawa odpowiedzialności odszkodowawczej w stosunku do nie narodzonego dziecka.
Należy również zaznaczyć, że niepoinformowanie kobiety ciężarnej o możliwych i dostępnych metodach diagnostycznych stanowi naruszenie lekarskiego obowiązku informacji określonego w art. 31 ust. 1 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. W przypadku niedopełnienia tego obowiązku lekarz naraża się na odpowiedzialność odszkodowawczą za niewywiązanie się z lekarskiego obowiązku informacji oraz odpowiedzialność za złe urodzenie będące wynikiem zaniechania w procesie diagnostyczno-terapeutycznym
Justyna Zajdel
Zakład Prawa Medycznego w Łodzi
Materiały ukazują się przy współpracy Wydawnictwa Progress, wydawcy "Prawa w Medycynie" i medycznych atlasów multimedialnych - www.prawo.med.pl
1 Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z 7.01.1993 r., Dz. U. 1993 r., nr 17, poz. 78, ze zm.
2 Orzeczenie z 22.05.2006 r., III CZP 8/06, OSN 2006, nr 7-8, poz. 123.
Gazeta Lekarska 2009-04 - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.