Prezentowane w niniejszym tekście sprawy związane z lekarzami seniorami dotyczą również naszych pacjentów rekrutujących się z innych grup zawodowych. Wielu zaś krytycznych uwag wygłaszanych pod naszym adresem można byłoby uniknąć, gdyby się znało niektóre przywileje podatników.

Wielu obywateli-pacjentów posiada specjalne uprawnienia do różnych ulg i przywilejów podatkowych, o czym nie wiedzą, a więc i nie korzystają z nich. Uprawnienia te dotyczą głównie rencistów i osób niepełnosprawnych.
Szczególnie interesują mnie dwie grupy ulg i przywilejów mających bezpośredni wpływ na poziom świadczonej opieki medycznej. Są to ulgi wynikające z kodeksu pracy i z ustawy z 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Znaczenie ich jest bardzo duże, ponieważ określają głównie kwestię czasu, który może być poświęcony przez osobę niepełnosprawną na optymalizację opieki medycznej, jej kontynuację, intensyfikację oraz na leczniczą i społeczną rehabilitację w wyspecjalizowanych instytucjach.
Krąg osób uprawnionych do ulg i zniżek będę charakteryzować według stopnia niepełnosprawności.
W art. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych mamy wymienione trzy stopnie niepełnosprawności:
a) znaczny (odpowiada dawnej I grupie inwalidztwa lub obecnie niezdolność do samodzielnej egzystencji),
b) umiarkowany (odpowiada dawnej II grupie inwalidztwa lub obecnie całkowitej niezdolności do pracy),
c) lekki (odpowiada dawnej III grupie inwalidztwa lub obecnie częściowej niezdolności do pracy).
Tak więc nasz pacjent posiadający taki dokument ma prawo do ulg. Nieco inna jest sytuacja emeryta, który choruje, ale nie ma ustalonego stopnia niepełnosprawności ani nie ma renty. Często taka sytuacja występuje również w naszych rodzinach.
Co należy uczynić? W sytuacji chorującego emeryta trzeba wystąpić do ZUS-u z wnioskiem o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego do pobieranej emerytury.
Jest inny wariant proceduralny, a mianowicie wystąpienie do Powiatowego/Miejskiego Zespołu Orzekającego o Stopniu Niepełnosprawności o orzeczenie tegoż stopnia.
Na jakie ulgi podatkowe może liczyć osoba posiadająca stosowny dokument? Są to ulgi pt. "Wydatki na cele rehabilitacyjne", które są odliczane od dochodu, tzn. od uzyskanego dochodu z pracy albo uzyskane od pobieranej renty. Przedstawiam je poniżej.
Wydatki na cele rehabilitacyjne i wydatki związane z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych, poniesione w roku podatkowym przez podatnika będącego osobą niepełnosprawną lub podatnika, na którego utrzymaniu są osoby niepełnosprawne, a przeznaczone na:

adaptację i wyposażenie mieszkań oraz budynków mieszkalnych stosowniej do potrzeb wynikających z niepełnosprawności,

przystosowanie pojazdów mechanicznych do potrzeb wynikających z niepełnosprawności,

zakup i naprawę indywidualnego sprzętu, urządzeń i narzędzi technicznych niezbędnych w rehabilitacji oraz ułatwiających wykonywanie czynności życiowych, stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności, z wyjątkiem sprzętu gospodarstwa domowego,

zakup wydawnictw i materiałów (pomocy) szkoleniowych, stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności,

odpłatność za pobyt na turnusie rehabilitacyjnym,

odpłatność za pobyt na leczeniu w zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego, za pobyt w zakładzie rehabilitacji leczniczej, zakładach opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych

odpłatność za zabiegi rehabilitacyjne (np. pobyt w DPS),

opłacenie przewodników osób niewidomych I lub II grupy inwalidztwa oraz osób z niepełnosprawnością narządu ruchu zaliczonych do I grupy inwalidztwa - w kwocie nie przekraczającej w roku podatkowym 2280 zł,

utrzymanie przez osoby niewidome I lub II grupy inwalidztwa psa przewodnika - w wysokości nie przekraczającej w roku podatkowym 2280 zł,

opiekę pielęgniarską w domu nad osobą niepełnosprawną w okresie przewlekłej choroby uniemożliwiającej poruszanie się oraz usługi opiekuńcze świadczone dla osób niepełnosprawnych zaliczonych do I grupy inwalidztwa,

opłacenie tłumacza języka migowego,

kolonie i obozy dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej oraz dzieci osób niepełnosprawnych, które nie ukończyły 25 r. ż.,

leki - w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy faktycznie poniesionymi wydatkami w danym miesiącu a kwotą 100 zł, jeżeli lekarz stwierdził, że osoba niepełnosprawna powinna stosować określone leki stale lub czasowo,

odpłatny, konieczny przewóz na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne:
- osoby niepełnosprawnej - karetką transportu sanitarnego,
- osoby niepełnosprawnej zaliczonej do I lub II grupy inwalidztwa oraz dzieci niepełnosprawnych do 16 r. ż. - również innymi środkami transportu niż karetką transportu sanitarnego,

używanie samochodu osobowego stanowiącego własność (współwłasność) osoby niepełnosprawnej zaliczonej do I lub II grupy inwalidztwa lub podatnika mającego na utrzymaniu osobę niepełnosprawną zaliczoną do I lub II grupy inwalidztwa albo dzieci niepełnosprawne, które nie ukończyły 16 r. ż., dla potrzeb związanych z koniecznym przewozem na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne - w wysokości nie przekraczającej w roku podatkowym 2280 zł,

odpłatne przejazdy środkami transportu publicznego związane z pobytem:
- na turnusie rehabilitacyjnym,
- w zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego, zakładzie rehabilitacji leczniczej, zakładach opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych,
- na koloniach i obozach dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej oraz dzieci osób niepełnosprawnych, które nie ukończyły 25 r. ż.
Odliczeniu nie podlegają te z ww. wydatków, które zostały sfinansowane (dofinansowane) ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych lub ze środków NFZ, zakładowego funduszu świadczeń socjalnych albo zostały zwrócone podatnikowi w jakiejkolwiek formie. Jeżeli wydatki były częściowo finansowane (dofinansowane) z tych funduszy (środków), odliczeniu podlega różnica pomiędzy poniesionymi wydatkami a kwotą sfinansowaną (dofinansowaną) z tych funduszy (środków) lub zwróconą w jakiejkolwiek formie.
Należy dodatkowo wyjaśnić, że:

ilekroć jest mowa o osobach zaliczonych do I grupy inwalidztwa, trzeba przez to rozumieć odpowiednio osoby, w stosunku do których, na podstawie odrębnych przepisów, orzeczono: całkowitą niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji albo znaczny stopień niepełnosprawności,

ilekroć jest mowa o osobach zaliczonych do II grupy inwalidztwa, należy przez to rozumieć odpowiednio osoby, w stosunku do których, na podstawie odrębnych przepisów; orzeczono: całkowitą niezdolność do pracy albo umiarkowany stopień niepełnosprawności.
Podstawą do odliczenia tych wydatków jest posiadanie dowodu poniesienia wydatku. Warunkiem odliczenia wydatków jest posiadanie przez osobę niepełnosprawną dokumentu stwierdzającego niepełnosprawność, a więc stosowanych orzeczeń, które uprzednio omówiłem.
Odliczenia od dochodu (wydatki na cele rehabilitacyjne) mogą być dokonywane w dwóch wariantach:
a) osoba niepełnosprawna lub rencista odlicza wydatek rehabilitacyjny od własnego dochodu (np. od rocznej kwoty otrzymywanej renty),
b) wydatek rehabilitacyjny osoby niepełnosprawnej odlicza bogatszy członek rodziny - jeżeli na jego utrzymaniu pozostaje osoba niepełnosprawna, a roczny dochód osoby niepełnosprawnej nie przekracza l2-krotności kwoty najniższego wynagrodzenia za pracę (w 2005 r. nie przekroczył 9800 zł).
Uprawnienia ww. przysługują następującym członkom rodziny, na których utrzymaniu jest osoba niepełnosprawna: małżonek, dzieci własne i przysposobione, dzieci obce przyjęte na wychowanie, pasierbowie, rodzice, rodzice małżonka, rodzeństwo, ojczym, macocha, zięciowie i synowe. Tak więc grupa członków rodziny posiadających niezłe dochody i chcąca ulżyć losowi niepełnosprawnej osoby może być całkiem liczna i skłonna do fundowania wydatków na cele rehabilitacyjne osoby niepełnosprawnej, zwłaszcza gdy zachodzi prawna możliwość odliczenia tych wydatków od swoich dużych dochodów.
Podsumowując - odliczeniu od dochodu podlegają wydatki poniesione przez:
a) podatnika będącego osobą niepełnosprawną albo
b) podatnika, na utrzymaniu którego pozostają osoby niepełnosprawne.
Każdy lekarz rodzinny i każdy inny specjalista zna trudności finansowe swoich podopiecznych, kiedy przyjdzie im wykupić leki w aptece. Dobrze więc byłoby szerzyć tę wiedzę o ulgach.
Przykład: rencistka, lat 73, choruje na serce i na kręgosłup L-S, otrzymuje w ciągu roku łącznie 14 400 zł renty z ZUS-u, odliczyła w 2005 r. następujące wydatki rehabilitacyjne: remont i modernizacja łazienki 4200 zł, dopłata za turnus rehabilitacyjny 370 zł, za kupowane co miesiąc leki 1200 zł (odliczenie 3 x 1100 zł, bo odejmuje się w danym miesiącu 100 zł). Razem od dochodu 14 400 zł odliczyła 4200 zł + 370 zł + (3 x 1100 zł) = 4200 zł + 370 zł + 3300 = 7870 zł. Oznacza to, że rencistka od dochodu odpisała 7870 zł, a więc podatek został wymierzony od kwoty 6530 zł (14 400 zł - 7870 zł). W ten sposób powstała sytuacja nadpłaty podatku w urzędzie skarbowym (potrącany przez ZUS co miesiąc i przekazywany do urzędu skarbowego). Nasza rencistka składając PIT/0 z ww. kwotami może oczekiwać zwrotu nadpłaconego podatku, co wyniesie 19% od nadpłaconej kwoty dochodu 7870 zł - oznacza to zwrot 1496 zł nadpłaconego podatku.
Aby uzyskać ulgę - należy gromadzić dokumenty o wydatkach, następnie składać PIT/0, a w rubryce "Wydatki na rehabilitację" wpisać sumę odliczonych kwot. Właśnie tego typu czynności boją się wykonać starsi i schorowani renciści oraz inne osoby niepełnosprawne. Skutkiem tego jest rezygnacja ze skorzystania z ulgi.
W ten sposób rezygnując przechodzą obojętnie koło swoich spraw. Czynią to zarówno lekarze, zwłaszcza lekarze seniorzy, jak i nasi pacjenci. Dlaczego? Może to nieznajomość tematu, a może niechęć do pisania.

Krzysztof Tuszyński wiceprzewodniczący Naczelnej Komisji Rewizyjnej


Gazeta Lekarska 2009-03 - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.