Prawo farmaceutyczne dopuszcza reklamę produktów leczniczych, która ma na celu zwiększenie zysków związanych z obrotem tymi produktami (art. 52 Ustawy Prawo Farmaceutyczne z 6.09.2001 r., tj. Dz. U. 2008 r., nr 45, poz. 271 - dalej PF).

Reklama produktów leczniczych może być realizowana w jednej z wymienionych niżej form (art. 52 ust. 2 pkt. 1-6 PF): reklama produktu leczniczego kierowana do publicznej wiadomości, reklama produktu leczniczego kierowana do profesjonalistów, kontakty przedstawicieli handlowych lub medycznych z osobami uprawnionymi do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi, dostarczanie próbek produktów leczniczych, sponsorowanie spotkań promocyjnych, zjazdów i kongresów naukowych dla profesjonalistów. Najwięcej kontrowersji budzi podejmowanie działań marketingowych polegających na sponsorowaniu spotkań naukowych, bezpośrednich kontaktach przedstawicieli medycznych lub handlowych z profesjonalistami oraz reklamie produktów leczniczych w gabinetach lekarskich.

Uwaga! Przez pojęcie specjalisty należy rozumieć osoby, które uprawnione są do wystawiania recept lub zajmują się obrotem produktów leczniczych na podstawie ustawowych uprawnień.

Sponsorowanie spotkań, konferencji i zjazdów naukowych

Zgodnie z art. 52 ust. 2 pkt. 5-6 PF sponsorowanie spotkań promocyjnych dla osób upoważnionych do wystawiania recept, a także sponsorowanie konferencji, zjazdów i kongresów naukowych dla osób upoważnionych do wystawiania recept jest dopuszczalną formą reklamy produktów leczniczych, która może być stosowana przez firmy farmaceutyczne w celu zachęcenia do stosowania produktu leczniczego, zwiększenia liczby przepisywanych recept, sprzedaży lub konsumpcji produktów leczniczych.

Uwaga! Działania podjęte w tym zakresie przez firmę farmaceutyczną nie mogą przekroczyć zakresu "zwykłej gościnności". Gościnność oferowana w związku ze spotkaniami promocyjnymi powinna mieć zawsze uzasadnione rozmiary i znaczenie drugorzędne względem głównego celu spotkania oraz nie powinna dotyczyć osób spoza środowiska medycznego. Zapraszając lekarza na konferencję firma farmaceutyczna musi zachować właściwe proporcje między merytoryczną a rozrywkową częścią spotkania.

Mając na uwadze przedstawioną definicję należy stwierdzić, że za przekroczenie przejawów zwykłej gościnności może zostać uznane np.: zaproszenie na konferencję naukową lekarza wraz z osobą towarzyszącą, zaproszenie lekarza na konferencję naukową wraz z pokryciem opłaty za dodatkowe atrakcje w miejscu, gdzie odbywa się spotkanie naukowe.

Przekroczeniem przejawów zwykłej gościnności nie będą natomiast niżej wymienione działania firm farmaceutycznych:

sponsorowanie wszelkich spotkań o charakterze naukowo-szkoleniowym (konferencje, warsztaty, szkolenia), a także spotkań promocyjnych. Należy podkreślić, że wszelkie spotkania o charakterze naukowo-szkoleniowym i spotkania promocyjne powinny być organizowane w miejscu, które jest odpowiednie dla głównego celu spotkania. Oznacza to, że niedopuszczalne jest zorganizowanie spotkania promocyjnego (a tym bardziej spotkania o charakterze naukowo-szkoleniowym) np. w formie pikniku dla lekarzy i członków ich rodzin. Wynika to m.in. z faktu, że przejawy gościnności muszą być zawsze skierowane wyłącznie do osób, które są uczestnikami danego spotkania. Wyklucza to możliwość zapraszania na spotkania promocyjne i naukowo-szkoleniowe osób towarzyszących,

zaproszenie lekarza na konferencję, zjazd lub warsztaty, które odbywają się za granicą. Warto podkreślić, że merytoryczna strona spotkania musi jednak mieć nadrzędne znaczenie w stosunku do socjalnej strony pobytu lekarza za granicą. Pokrycie przez firmę farmaceutyczną kosztów transportu i zakwaterowania w trakcie konferencji naukowych i innych tego typu spotkań wynika ze specyficznego charakteru wydarzenia i stanowi dopuszczalne działanie marketingowe firmy farmaceutycznej.

Kontakty lekarza z przedstawicielami medycznymi i handlowymi

Reklama polegająca na bezpośrednich kontaktach lekarza z przedstawicielami medycznymi została uregulowana przez rozporządzenie w sprawie reklamy produktów leczniczych z 21.11.2008 r., Dz. U. 2008 r., nr 210, poz. 1327 - dalej RwRPL, które weszło w życie 1.01.2009 r.

Uwaga! Przepisy dotyczące składania wizyt przedstawicieli medycznych, które mają na celu reklamę produktu leczniczego, obowiązują od 1.12.2008 r.

Należy podkreślić, że regulacje RwRPL odnoszą się zarówno do lekarzy zatrudnionych w ramach publicznych lub niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej lub w innych jednostkach służby zdrowia, jak i lekarzy wykonujących zawód w ramach prywatnej praktyki lekarskiej.

W myśl §13 ust. 1 RwRPL przedstawiciele medyczni mogą odwiedzać osoby uprawnione do wystawiania recept w celu reklamowania produktu leczniczego, jeżeli zostaną spełnione niżej wymienione warunki:

wizyta przedstawiciela medycznego mająca cel marketingowy nie może utrudniać prowadzenia działalności przez osoby uprawnione do wystawiania recept. Należy podkreślić, że RwRPL odnosi się do działalności polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych i wszelkich czynnościach związanych z udzielaniem tego rodzaju świadczeń przez osoby wykonujące zawód lekarza lub lekarza dentysty,

termin spotkania musi zostać uzgodniony wcześniej,

spotkanie z przedstawicielem medycznym może odbyć się wyłącznie poza godzinami pracy lekarza (§13 ust. 2 RwRPL). Oznacza to, że spotkanie nie może odbywać się w miejscu zatrudniania (np. w poradni, na oddziale szpitalnym lub innym miejscu, w którym lekarz udziela świadczeń zdrowotnych). Do 1.12.2008 r. lekarz mógł spotykać się z przedstawicielami medycznymi lub handlowymi w dowolnym dla siebie czasie, również w trakcie przyjmowania pacjentów,

przed złożeniem wizyty mającej na celu reklamę produktu leczniczego przedstawiciel medyczny musi uzyskać zgodę kierownika zakładu opieki zdrowotnej lub innej jednostki służby zdrowia (§13 ust. 3 RwRPL),

w przypadku lekarzy prowadzących indywidualną, indywidualną specjalistyczną lub grupową praktykę lekarską, przed złożeniem wizyty mającej na celu reklamę produktu leczniczego, przedstawiciel medyczny musi uzyskać zgodę od lekarza wykonującego zawód w ramach tej praktyki (§13 ust. 3 RwRPL).

Reklama produktów leczniczych w gabinetach lekarskich

Reklama w poczekalniach, prywatnych gabinetach lekarskich, zakładach opieki zdrowotnej (np. standy, plakaty, kalendarze, ulotki reklamowe) jest rodzajem reklamy publicznej kierowanej do ogółu społeczeństwa.
Zakres reklamy nie jest jednak w tym przypadku nieograniczony.

Uwaga! Niedopuszczalne jest reklamowanie w gabinetach lekarskich produktów leczniczych, które są dostępne wyłącznie na receptę. Reklama publiczna w zakładach opieki zdrowotnej może być rozmieszczana jedynie w poczekalniach dla pacjentów (§11 ust. 1-3 RwRPL).

Reklama kierowana do wiadomości publicznej nie może sugerować, że:

w związku z zastosowaniem reklamowanego produktu możliwe będzie uniknięcie kolejnej wizyty lekarskiej,

w związku z zastosowaniem reklamowanego produktu możliwe będzie uniknięcie zabiegu operacyjnego,

w związku z zastosowaniem reklamowanego produktu nastąpi natychmiastowa i pewna poprawa stanu zdrowia,

niezastosowanie reklamowanego produktu spowoduje pogorszenie się stanu zdrowia.

Uwaga! Odstępstwem od zakazu reklamowania produktów leczniczych dostępnych wyłącznie na receptę jest reklama szczepionek. Dotyczy to zarówno szczepień składających się na kalendarz szczepień (obowiązkowe szczepienia ochronne), jak i szczepień zalecanych. Reklama obowiązkowych szczepień ochronnych i szczepień zalecanych może zawierać informacje dotyczące pogorszenia się stanu zdrowia w związku z niezastosowaniem szczepionki przeciwko określonej chorobie. Zakres reklamy szczepionek wynika ze specyfiki reklamowanego produktu. Oczywiste jest bowiem, że nieszczepienie się np. przeciwko grypie może skutkować zwiększonym ryzykiem zachorowania.

Warto podkreślić, że reklama publiczna nie może być realizowana przez umieszczanie logo produktu dostępnego wyłącznie na receptę w materiałach reklamowych (np. ulotkach) dostępnych dla pacjentów np. w poczekalni gabinetu lekarskiego. Nie wyklucza to jednak umieszczenia przez firmę farmaceutyczną firmowego logo w materiałach przeznaczonych do wiadomości pacjentów.

Justyna Zajdel Zakład Prawa Medycznego w Łodzi

Materiały ukazują się przy współpracy Wydawnictwa Progress, wydawcy "Prawa w Medycynie" i medycznych atlasów multimedialnych - www.prawo.med.pl


Gazeta Lekarska 2009-03 - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.