 |
 |
 |
 |
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Gazeta Lekarska Przegląd numerów Gazety Lekarskiej Rocznik 2008 Gazety Lekarskiej Numer 2008-12 Po nowemu?
Projekt rozporządzenia ministra zdrowia w sprawie reklamy produktów leczniczych, który został skierowany do konsultacji zewnętrznych 2 września 2008 r., wywołał wiele dyskusji w środowisku lekarskim oraz firm sektora medycznego i farmaceutycznego.
Na początku listopada Ministerstwo Zdrowia przedstawiło wersję rozporządzenia po konsultacjach społecznych. Najbardziej kontrowersyjny zapis projektu dotyczący zakazu wizyt przedstawicieli handlowych u lekarzy w godzinach pracy został utrzymany, mimo sugestii ze strony partnerów społecznych, żeby z niego zrezygnować.
Bezprawne rozporządzenie?
Właśnie §15 ust. 2 wprowadzający nakaz, by lekarze, dyrektorzy ZOZ-ów oraz kierownicy aptek szpitalnych spotykali się z przedstawicielami firm farmaceutycznych oraz medycznych po godzinach pracy wzbudza szczególne kontrowersje. Został on wskazany jako bezzasadny m.in. przez Prezydium NRL, Konfederację Pracodawców Polskich i Polski Związek Pracodawców Przemysłu Farmaceutycznego. Dla lekarzy, dyrektorów ZOZ-ów czy kierowników aptek są to spotkania w ramach ich obowiązków służbowych, a dla lekarzy ponadto jest to najłatwiej dostępna forma informacji o nowych lekach i wyrobach medycznych. Niezrozumiały jest zatem pomysł odbywania tych spotkań po godzinach pracy (można także podkreślić aspekt finansowy w postaci konieczności wynagradzania godzin nadliczbowych). Dochodzi więc do sytuacji, w której przepis regulujący pewne działanie de facto czyni dane działanie niemożliwe do wykonania, zgodnie z prawem.
Celem, jaki wydawał się przyświecać ministrowi zdrowia, jest ograniczenie możliwości składania przez przedstawicieli medycznych wizyt lekarzom w gabinetach lekarskich ze szkodą dla przyjęć pacjentów. Realizacja tego celu poprzez obecnie proponowany zapis jest obarczona tym ryzykiem, że nakaz uzyskiwania zgody przełożonego na spotkanie umawiane poza godzinami pracy lekarzy lub farmaceutów może być uchylony ze względu na zarzut niekonstytucyjności ingerencji pracodawcy w czas wolny pracowników, i to ingerencji dokonanej przepisami wykonawczymi, nie zaś ustawowymi. Podobne stanowisko w toku konsultacji projektu rozporządzenia w kwestii regulowania rozporządzeniem materii ustawowej zajęło Rządowe Centrum Legislacji. Jeszcze dalej idącą opinię przesłał Urząd Komitetu Integracji Europejskiej stwierdzając, że projekt rozporządzenia ministra zdrowia w sprawie reklamy produktów leczniczych jest niezgodny z prawem UE.
Propozycja
Analiza regulacji prawnych oraz branżowych w wybranych państwach członkowskich Unii Europejskiej pokazuje, że obostrzenia dotyczące przedstawicieli medycznych realizują się w dużej mierze w wymaganiu wysokich standardów wiedzy i jakości przekazywanej przez przedstawicieli informacji o produktach leczniczych (Niemcy, Węgry). Czas i częstotliwość wizyt przedstawicieli medycznych podlega ograniczeniom i regulacjom wprowadzanym najczęściej w formie samoregulacji branżowych - kodeksy etyki (Wielka Brytania, Szwecja), których obowiązywanie zostało przyjęte na zasadzie swoistego porozumienia miedzy rządem a przemysłem (Francja).
Nikt tak z branży firm medycznych jak i środowiska lekarskiego nie neguje możliwości wprowadzenia zmian w istniejącym prawodawstwie dotyczących kontaktów przedstawicieli przemysłu z lekarzami. Jednak zmiany te realizujące cele regulacyjne przedstawione przez MZ nie powinny wnosić ryzyka uznania całego projektu za niekonstytucyjny.
Należałoby pokusić się o rozwiązanie wyodrębniające szczególną sytuację, jaką jest czas przyjmowania pacjentów przez lekarzy wprowadzając wyraźny nakaz, aby terminy odwiedzin przedstawicieli miały miejsce poza ustalonym grafikiem wizyt pacjentów.
Spotkanie lekarza z przedstawicielem powinno odbyć się po wcześniejszym umówieniu się przedstawiciela na spotkanie z lekarzem, zgodnie z regulaminem wewnętrznym obowiązującym w miejscu zatrudnienia lub wykonywania działalności. Ponadto, spotkanie z przedstawicielem medycznym, jako mające charakter profesjonalny, nie zaś prywatny, powinno odbyć się miejscu i czasie nie budzącym wątpliwości co do charakteru tego spotkania. W przypadku lekarzy i farmaceutów spotkania z przedstawicielami medycznymi powinny, jeśli tylko to możliwe, odbywać się w miejscu zatrudnienia lub wykonywania praktyki oraz w czasie, który nie będzie kolidował z obowiązkami, ale też nie będzie czasem wolnym tych osób ("po godzinach ich pracy"). Proponowane dotychczas rozwiązanie, wymuszające spotkania prywatne (poza zakładami opieki zdrowotnej i aptekami), będzie miało charakter korupcjogenny i nie będzie sprzyjać przejrzystości relacji osób w nim uczestniczących.
Takie rozwiązania pozwoliłyby na zachowanie przez osobę uprawnioną do wprowadzania regulacji wewnętrznych, w danej jednostce, faktycznej kontroli nad sposobem ustalania i prowadzenia wizyt przez przedstawicieli medycznych, gdyż pracodawca lub osoba zarządzająca jednostką, w której lekarz wykonuje praktykę, będzie mógł ustalić w regulaminie wewnętrznym dopuszczalność wizyt przedstawicieli bez konieczności ingerencji w czas wolny osób uprawnionych do wystawiania recept lub uprawnionych do obrotu produktami leczniczymi.
Szersza perspektywa
Relację lekarza i przedstawiciela medycznego reguluje kilka przepisów prawa. Na gruncie etycznym relacją tą zajmuje się, między innymi, Kodeks Etyki Lekarskiej oraz wewnętrzne kodeksy samoregulacyjne firm medycznych i stowarzyszeń. Inicjatywa, aby zebrać i omówić regulacje w tym względzie, zainteresowała prawników specjalizujących się w prawie medycznym oraz osoby zainteresowane etyką medyczną. Owocem tego zainteresowania jest wydana właśnie książka pt. "Relacja przedstawiciel medyczny a lekarz. Wybrane aspekty etyczno-prawne". Autorzy starają się wskazać na specyfikę kontaktów pomiędzy lekarzem a przedstawicielem naukowym i szerzej firmą medyczną. Omówione zostały też aspekty etyczne szkoleń prowadzonych przez firmy i uczestnictwo lekarzy w badaniach sponsorowanych przez przemysł. Zwrócono uwagę na zagrożenie korupcją i konflikt interesów, jaki może mieć miejsce podczas tych powszechnych na rynku medycznym relacji.
Tomasz Korkosz
Gazeta Lekarska 2008-12 - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.
Na początku listopada Ministerstwo Zdrowia przedstawiło wersję rozporządzenia po konsultacjach społecznych. Najbardziej kontrowersyjny zapis projektu dotyczący zakazu wizyt przedstawicieli handlowych u lekarzy w godzinach pracy został utrzymany, mimo sugestii ze strony partnerów społecznych, żeby z niego zrezygnować.
Bezprawne rozporządzenie?
Właśnie §15 ust. 2 wprowadzający nakaz, by lekarze, dyrektorzy ZOZ-ów oraz kierownicy aptek szpitalnych spotykali się z przedstawicielami firm farmaceutycznych oraz medycznych po godzinach pracy wzbudza szczególne kontrowersje. Został on wskazany jako bezzasadny m.in. przez Prezydium NRL, Konfederację Pracodawców Polskich i Polski Związek Pracodawców Przemysłu Farmaceutycznego. Dla lekarzy, dyrektorów ZOZ-ów czy kierowników aptek są to spotkania w ramach ich obowiązków służbowych, a dla lekarzy ponadto jest to najłatwiej dostępna forma informacji o nowych lekach i wyrobach medycznych. Niezrozumiały jest zatem pomysł odbywania tych spotkań po godzinach pracy (można także podkreślić aspekt finansowy w postaci konieczności wynagradzania godzin nadliczbowych). Dochodzi więc do sytuacji, w której przepis regulujący pewne działanie de facto czyni dane działanie niemożliwe do wykonania, zgodnie z prawem.
Celem, jaki wydawał się przyświecać ministrowi zdrowia, jest ograniczenie możliwości składania przez przedstawicieli medycznych wizyt lekarzom w gabinetach lekarskich ze szkodą dla przyjęć pacjentów. Realizacja tego celu poprzez obecnie proponowany zapis jest obarczona tym ryzykiem, że nakaz uzyskiwania zgody przełożonego na spotkanie umawiane poza godzinami pracy lekarzy lub farmaceutów może być uchylony ze względu na zarzut niekonstytucyjności ingerencji pracodawcy w czas wolny pracowników, i to ingerencji dokonanej przepisami wykonawczymi, nie zaś ustawowymi. Podobne stanowisko w toku konsultacji projektu rozporządzenia w kwestii regulowania rozporządzeniem materii ustawowej zajęło Rządowe Centrum Legislacji. Jeszcze dalej idącą opinię przesłał Urząd Komitetu Integracji Europejskiej stwierdzając, że projekt rozporządzenia ministra zdrowia w sprawie reklamy produktów leczniczych jest niezgodny z prawem UE.
Propozycja
Analiza regulacji prawnych oraz branżowych w wybranych państwach członkowskich Unii Europejskiej pokazuje, że obostrzenia dotyczące przedstawicieli medycznych realizują się w dużej mierze w wymaganiu wysokich standardów wiedzy i jakości przekazywanej przez przedstawicieli informacji o produktach leczniczych (Niemcy, Węgry). Czas i częstotliwość wizyt przedstawicieli medycznych podlega ograniczeniom i regulacjom wprowadzanym najczęściej w formie samoregulacji branżowych - kodeksy etyki (Wielka Brytania, Szwecja), których obowiązywanie zostało przyjęte na zasadzie swoistego porozumienia miedzy rządem a przemysłem (Francja).
Nikt tak z branży firm medycznych jak i środowiska lekarskiego nie neguje możliwości wprowadzenia zmian w istniejącym prawodawstwie dotyczących kontaktów przedstawicieli przemysłu z lekarzami. Jednak zmiany te realizujące cele regulacyjne przedstawione przez MZ nie powinny wnosić ryzyka uznania całego projektu za niekonstytucyjny.
Należałoby pokusić się o rozwiązanie wyodrębniające szczególną sytuację, jaką jest czas przyjmowania pacjentów przez lekarzy wprowadzając wyraźny nakaz, aby terminy odwiedzin przedstawicieli miały miejsce poza ustalonym grafikiem wizyt pacjentów.
Spotkanie lekarza z przedstawicielem powinno odbyć się po wcześniejszym umówieniu się przedstawiciela na spotkanie z lekarzem, zgodnie z regulaminem wewnętrznym obowiązującym w miejscu zatrudnienia lub wykonywania działalności. Ponadto, spotkanie z przedstawicielem medycznym, jako mające charakter profesjonalny, nie zaś prywatny, powinno odbyć się miejscu i czasie nie budzącym wątpliwości co do charakteru tego spotkania. W przypadku lekarzy i farmaceutów spotkania z przedstawicielami medycznymi powinny, jeśli tylko to możliwe, odbywać się w miejscu zatrudnienia lub wykonywania praktyki oraz w czasie, który nie będzie kolidował z obowiązkami, ale też nie będzie czasem wolnym tych osób ("po godzinach ich pracy"). Proponowane dotychczas rozwiązanie, wymuszające spotkania prywatne (poza zakładami opieki zdrowotnej i aptekami), będzie miało charakter korupcjogenny i nie będzie sprzyjać przejrzystości relacji osób w nim uczestniczących.
Takie rozwiązania pozwoliłyby na zachowanie przez osobę uprawnioną do wprowadzania regulacji wewnętrznych, w danej jednostce, faktycznej kontroli nad sposobem ustalania i prowadzenia wizyt przez przedstawicieli medycznych, gdyż pracodawca lub osoba zarządzająca jednostką, w której lekarz wykonuje praktykę, będzie mógł ustalić w regulaminie wewnętrznym dopuszczalność wizyt przedstawicieli bez konieczności ingerencji w czas wolny osób uprawnionych do wystawiania recept lub uprawnionych do obrotu produktami leczniczymi.
Szersza perspektywa
Relację lekarza i przedstawiciela medycznego reguluje kilka przepisów prawa. Na gruncie etycznym relacją tą zajmuje się, między innymi, Kodeks Etyki Lekarskiej oraz wewnętrzne kodeksy samoregulacyjne firm medycznych i stowarzyszeń. Inicjatywa, aby zebrać i omówić regulacje w tym względzie, zainteresowała prawników specjalizujących się w prawie medycznym oraz osoby zainteresowane etyką medyczną. Owocem tego zainteresowania jest wydana właśnie książka pt. "Relacja przedstawiciel medyczny a lekarz. Wybrane aspekty etyczno-prawne". Autorzy starają się wskazać na specyfikę kontaktów pomiędzy lekarzem a przedstawicielem naukowym i szerzej firmą medyczną. Omówione zostały też aspekty etyczne szkoleń prowadzonych przez firmy i uczestnictwo lekarzy w badaniach sponsorowanych przez przemysł. Zwrócono uwagę na zagrożenie korupcją i konflikt interesów, jaki może mieć miejsce podczas tych powszechnych na rynku medycznym relacji.
Tomasz Korkosz
Gazeta Lekarska 2008-12 - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.