Obrót lekami i produktami leczniczymi kojarzy się najczęściej ze sprzedażą w ramach ogólnodostępnej apteki. Ustawa prawo farmaceutyczne (dalej PF) dopuszcza ubieganie się przez lekarza o wydanie zezwolenia na prowadzenie apteki pod warunkiem, że lekarz przedstawi oświadczenie o niewykonywaniu zawodu (art. 99 ust. 4b PF). Wynika stąd, że aptekę może prowadzić lekarz, który faktycznie nie wykonuje swojego zawodu.
Zgodnie z art. 96 PF leki i produkty lecznicze mogą być wydawane z apteki wyłącznie przez farmaceutę lub technika farmacji, co wyklucza możliwość bezpośredniej sprzedaży leków i produktów leczniczych przez lekarza. Kolejny zakaz sprzedaży środków farmaceutycznych przez lekarzy wynika z art. 46 ust. 1 Ustawy o zawodzie lekarza (dalej UoZL). W myśl tego przepisu lekarze nie mogą prowadzić detalicznej sprzedaży środków farmaceutycznych.
Prawo dopuszcza jednak możliwość sprzedaży leków i produktów leczniczych przez lekarzy wykonujących swój zawód!
Wyjątkami od zakazu sprzedaży środków farmaceutycznych przez lekarzy są niżej opisane przypadki:
a) Lekarz może sprzedać pacjentowi środek farmaceutyczny lub materiał medyczny, jeśli zastosowanie tego środka wynika z pomocy udzielonej przez lekarza w nagłej sytuacji (art. 46 ust. 2 UoZL). Przez pojęcie nagłej sytuacji należy rozumieć każdą sytuację, w której nieudzielanie pacjentowi pomocy wiązałoby się lub mogłoby się wiązać z niebezpieczeństwem utraty życia, uszkodzeniem ciała bądź rozstrojem zdrowia.
b) Lekarz może sprzedać pacjentowi produkt leczniczy wchodzący w skład zestawu przeciwwstrząsowego, jeśli jego zastosowanie ma związek z udzielaniem pomocy w nagłych przypadkach. Należy podkreślić, że produkty lecznicze (leki i płyny infuzyjne) wchodzące w skład zestawu przeciwwstrząsowego mogą być nabywane przez lekarzy w aptekach ogólnodostępnych lub w hurtowniach farmaceutycznych.
c) Lekarz może sprzedać pacjentowi lek lub produkt leczniczy, który został zastosowany doraźnie, w związku z udzielonym przez lekarza świadczeniem zdrowotnym. Do leków tych należą między innymi: leki przeciwbólowe, miolityczne, przeciwgorączkowe, uspokajające, przeciwalergiczne, znieczulające miejscowo, leki stosowane w niewydolności wieńcowej serca, obniżające ciśnienie krwi, przeciwarytmiczne, przeciwdrgawkowe.
d) Lekarz może sprzedać pacjentowi produkt leczniczy, którego zastosowanie wiąże się z udzielanym świadczeniem zdrowotnym (art. 68 ust. 4 PF). Niniejsza regulacja umożliwia, między innymi, detaliczną sprzedaż szczepionek z zastrzeżeniem, że podanie szczepionki łączy się z udzielanym przez lekarza świadczeniem zdrowotnym. Wykonanie szczepienia wiąże się z rodzajem udzielanych świadczeń zdrowotnych, jeśli poprzedzone jest na przykład wywiadem i badaniem lekarskim. Obrót szczepionkami nie narusza zakazu detalicznej sprzedaży produktów leczniczych przez lekarza, jeśli wykonanie szczepienia wiąże się z rodzajem udzielanych świadczeń zdrowotnych. Sprzedaż szczepionek w oderwaniu od udzielanych świadczeń narusza zakaz sprzedaży detalicznej produktów leczniczych przez lekarza. Warto podkreślić, że lekarz może nabyć szczepionki do dalszej odsprzedaży wyłącznie w ogólnodostępnej aptece. Wynika to z faktu, że zarówno producenci, jak i hurtownie farmaceutyczne mogą sprzedawać produkty lecznicze ściśle określonym podmiotom, do których należą między innymi: hurtownie farmaceutyczne, apteki szpitalne, jednostki badawczo-rozwojowe (art. 24 ust. 3 pkt 2 PF). Wśród podmiotów uprawnionych do zakupu leków od producentów i hurtowni nie ma natomiast lekarzy.

Justyna Zajdel
Zakład Prawa Medycznego UM w Łodzi

Artykuły ukazują się przy współpracy wydawnictwa Progress, wydawcy "Prawa w Medycynie" i medycznych atlasów multimedialnych - http://www.progress.med.pl


Gazeta Lekarska 2007-09 - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.

Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.