Lepsza jakość opieki zdrowotnej, większe bezpieczeństwo pacjentów

Żyjemy w czasach, w których dokonał się i nadal się dokonuje znaczący postęp w medycynie. Przełożenie tych odkryć na język praktyki klinicznej zależy od opanowania przez lekarzy wiedzy o tym, jak nowe techniki, metody leczenia i pojęcia medycyny klinicznej mogą poprawić jakość i bezpieczeństwo opieki medycznej. Od zarania medycyny lekarze byli świadomi znaczenia edukacji, uważając podnoszenie kwalifikacji za jedną z podstaw rozwoju umiejętności oraz etyki zawodowej.
W nowym stuleciu - erze przyspieszonego tempa zmian, rosnącej złożoności, nieznanego wcześniej przyrostu ilości informacji i coraz wyższych oczekiwań społecznych - nieodzowne jest wspieranie kształcenia ustawicznego lekarzy od uczelni medycznej po emeryturę. Dzięki takiemu wsparciu, rozumiejąc podnoszenie kwalifikacji jako swój obowiązek, lekarze będą mogli w większym stopniu stosować w praktyce wiedzę wyniesioną z kształcenia, co przyczyni się do rozwoju ich kompetencji klinicznych i poprawy jakości opieki nad chorymi.
Ustawiczny rozwój zawodowy lekarzy prowadzi do poprawy nie tylko jakości opieki nad konkretnymi pacjentami, ale również do poprawy jakości systemów opieki zdrowotnej. Wynika to ze zwiększonej wiedzy lekarzy na temat konieczności usprawnienia pracy służby zdrowia oraz wiedzy, jak tego dokonać. Z racji łączenia obowiązków klinicznych i administracyjnych lekarze są najbardziej odpowiednimi osobami, które mogą wprowadzać innowacje poprawiające jakość, wydajność i efektywność opieki zdrowotnej.
Przedstawiane tu wytyczne odnoszą się przede wszystkim do rozwoju zawodowego lekarzy, jednak równie dobrze znajdą zastosowanie w całym środowisku nowoczesnej opieki zdrowotnej łączącym różne działy medycyny i specjalności lekarskie, i mogą mieć zastosowanie również w odniesieniu do innych medycznych grup zawodowych.
1. Ustawiczny rozwój zawodowy (Continuing Professional Development, CPD) to całokształt środków edukacyjnych służących lekarzom do utrzymania i poszerzania kompetencji zawodowych i umiejętności klinicznych. Tak zdefiniowany ustawiczny rozwój zawodowy jest pojęciem szerszym niż ustawiczne kształcenie lekarzy, które zawiera się w pojęciu ustawicznego rozwoju zawodowego.
2. Etycznym i zawodowym obowiązkiem każdego lekarza jest zagwarantowanie, że opieka, jaką otacza pacjentów, nie naraża ich na niebezpieczeństwo i jest oparta na aktualnej wiedzy naukowej. Wypełnienie tej powinności jest możliwe tylko dzięki aktywnemu uczestnictwu każdego lekarza w procesie ustawicznego rozwoju zawodowego odpowiednio do specjalności i charakteru pracy.
3. Ostatecznym beneficjentem uczestnictwa lekarzy w ustawicznym rozwoju zawodowym są leczeni przez nich pacjenci, gdyż rozwój kwalifikacji prowadzi do poprawy jakości i bezpieczeństwa opieki medycznej. Korzystna dla pacjentów jest także większa dostępność medycznych materiałów edukacyjnych, z których dowiadują się więcej na temat chorób, na które cierpią, i ich leczenia. Tę wiedzę można poszerzyć jeszcze bardziej stwarzając lekarzom lepsze możliwości udziału w opracowywaniu takich materiałów informacyjnych i komunikacji z pacjentami.
4. Bez względu na charakter systemu opieki zdrowotnej, który może być finansowany ze składek opłacanych przez pracodawcę, bezpośrednich wpłat pacjentów lub z ubezpieczenia medycznego, należy zadbać o przeznaczenie odpowiednich środków w celu umożliwienia lekarzom uczestniczenia w ustawicznym rozwoju zawodowym. Proces ustawicznego rozwoju zawodowego wspierają takie czynniki, jak działania edukacyjne, dostęp do technologii informacyjnej, wygospodarowanie dla lekarzy czasu na udział w edukacji, propagowanie w środowisku lekarskim atmosfery sprzyjającej pogłębianiu wiedzy oraz odpowiednie środki finansowe i infrastruktura edukacyjna.
5. Uczenie się nie jest dla lekarzy niczym nowym, lecz każdy lekarz uczy się trochę inaczej. Te różnice należy wziąć pod uwagę umożliwiając lekarzom wykorzystanie najlepiej im odpowiadających metod nauczania, określanych na podstawie analizy potrzeb edukacyjnych. Środowisko edukacyjne musi odzwierciedlać tę różnorodność potrzeb. Jednocześnie należy zachęcać lekarzy do poszukiwania nowych sposobów uczenia się i do optymalnego wykorzystania nowych rozwiązań technicznych, które wspomagają edukację w medycynie.
6. Każdy czynny lekarz musi pielęgnować te aspekty ustawicznego rozwoju zawodowego, które są wspólne dla wszystkich specjalności medycznych, takie jak umiejętność komunikacji i pracy w zespole oraz umiejętność korzystania z wyników zewnętrznej oceny własnej pracy i osiągnięć nauki. Jednocześnie lekarze nie mogą zapominać o rozwijaniu tych "specjalistycznych" elementów kwalifikacji zawodowych, innych dla każdej specjalności i podspecjalności medycznej, które bezpośrednio odnoszą się do ich praktyki.
7. Szczególną uwagę należy poświęcić środowisku pracy lekarzy, które powinno sprzyjać "nauce przy pracy". Dzięki temu lekarze będą mieli możliwość uczenia się poprzez kontakt z problemami bezpośrednio odnoszącymi się do praktyki klinicznej i refleksję na ich temat. Będąc ważnymi członkami zespołów opieki zdrowotnej lekarze powinni także być zachęcani do wykorzystywania możliwości uczenia w warunkach zespołu skupiającego przedstawicieli różnych specjalności i różnych zawodów medycznych, gdy jest to korzystne dla opieki nad pacjentem.
8. Lekarze powinni także brać udział w działaniach edukacyjnych poza miejscem pracy, takich jak uczenie się przez czytanie, zdobywanie wiedzy przez Internet, uczenie się w małych grupach i udział w konferencjach klinicystów. Takie działania rozwijają umiejętność uczenia się przez odniesienie do zewnętrznych standardów nauczania.
9. Należy stwarzać lekarzom okazje do uczenia się w sytuacji, gdy w pracy pojawiają się problemy. W takich okolicznościach do nauczania wykorzystuje się kontrole kliniczne, informacje zwrotne od pacjentów i innych lekarzy oraz systemy przekazywania informacji o zdarzeniach klinicznych/krytycznych, które w ten sposób przyczyniają się do kształtowania kultury podnoszenia jakości i stopnia bezpieczeństwa.
10. Lekarze powinni wracać do tego, czego się nauczyli, i zastanawiać się nad możliwościami zastosowania nabytej wiedzy w praktyce klinicznej. Każdy lekarz powinien regularnie dokonywać samooceny postępów w doskonaleniu zawodowym, najlepiej w dialogu z innymi lekarzami, i na tej podstawie określać, jakie zagadnienia wymagają wzmożonej pracy przed kolejną oceną. W tym celu lekarze powinni prowadzić rejestr podejmowanych działań z zakresu ustawicznego doskonalenia zawodowego. Najlepszym rozwiązaniem jest wpisywanie do rejestru osiągnięć edukacyjnych. Dzięki mechanizmowi wzajemnej krytycznej oceny (peer review) stopnia realizacji założonych celów doskonalenia zawodowego taki system, oprócz wspomagania dobrej jakości procesu edukacyjnego, daje podstawy do kontrolowanej przez innych samoregulacji.
11. Gwarancją dla lekarzy, że działania z zakresu ustawicznego doskonalenia zawodowego, w jakich biorą udział, odpowiadają określonym wysokim standardom, jest istnienie systemu zapewnienia jakości przez akredytację zdarzeń i działań tworzących ofertę ustawicznego rozwoju zawodowego i weryfikację ich organizatorów/twórców. Choć takie systemy z reguły mają zasięg krajowy, zdarzenia o charakterze międzynarodowym mogą otrzymać akredytację European Accreditation Council for CME (EACCME).
12. Należy wprowadzić mechanizmy regulujące organizację działań pod oficjalnym szyldem ustawicznego rozwoju zawodowego. Należy zobowiązać organizatorów takich działań do przestrzegania zasad, określanych zazwyczaj na poziomie krajowym, służących całkowitej eliminacji przejawów nieobiektywności i dyskryminacji. Organizatorzy i prelegenci muszą jasno zadeklarować wszelkie potencjalne lub rzeczywiste konflikty interesów, a sposoby zdobywania funduszy na działania edukacyjne muszą być przejrzyste.

Stały Komitet Lekarzy Europejskich
Luksemburg, 14 grudnia 2006
opr. Mariusz Górnicz



Komentuje Konstanty Radziwiłł, prezes NRL

Problem ustawicznego rozwoju zawodowego (Continuing Professional Developement - CPD) lekarzy jest jednym z podstawowych tematów większości międzynarodowych spotkań lekarzy i organizatorów ochrony zdrowia. Powszechnie dostrzega się związek CPD z jakością opieki nad pacjentami i bezpieczeństwem pacjentów w systemach ochrony zdrowia. Warto zauważyć, że CPD jest czymś więcej niż tradycyjnie pojmowane ustawiczne kształcenie zawodowe (Continuing Medical Education - CME) - polega bowiem nie tylko na utrzymywaniu i poprawianiu kompetencji medycznych i umiejętności klinicznych, ale także zdolności komunikacyjnych, pracy zespołowej oraz korzystania z wyników kontroli i badań naukowych. CPD musi być z jednej strony dostosowane do indywidualnych potrzeb lekarza, z drugiej jednak podlegać systemowej akredytacji i kontroli. I wreszcie: CPD to obowiązek zawodowy i etyczny każdego lekarza, ale także oczywisty interes społeczny. Organizatorzy systemu ochrony zdrowia są odpowiedzialni za stworzenie lekarzom warunków do realizowania tego obowiązku poprzez tworzenie/wspieranie instytucji edukacyjnych, ułatwianie dostępu lekarzy do technologii informacyjnych, zapewnianie im odpowiedniego czasu na CPD i wreszcie wspieranie finansowe wysiłków lekarzy w tym zakresie.