Powszechność zjawiska samoleczenia w sposób szczególny dotyczy leków roślinnych, które stosowane były od wieków i uznawane jako leki skuteczne, ale również bezpieczne. Nieznane były ich działania niepożądane ani też możliwość wystąpienia interakcji z innymi równocześnie stosowanymi lekami.
Zjawisko polipragmazji stanowi obecnie poważny problem kliniczny. Na istnienie interakcji pomiędzy ziołami i równocześnie stosowanymi lekami syntetycznymi zwrócono uwagę, gdy pojawiły się pojedyncze prace dotyczące takich interakcji w przypadku zażywania miłorzębu japońskiego, żeńszenia azjatyckiego, czosnku pospolitego oraz pieprzu metystynowego. Duży niepokój wzbudziły coraz liczniejsze doniesienia na temat interakcji popularnego dziurawca, znanego i stosowanego od czasów Hipokratesa i Paracelsusa.
Interakcje te związane z przyspieszeniem wątrobowego metabolizmu wystąpiły podczas łącznego stosowania dziurawca z lekami przeciwdepresyjnymi, statynami, lekami przeciwzakrzepowymi, immunosupresyjnymi, przeciwwirusowymi, niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi oraz doustną hormonalną antykoncepcią.
Skutki tych interakcji mogą przybierać różne, niejednokrotnie groźne dla zdrowia formy zespołów klinicznych. Mogą także być przyczyną osłabienia efektu terapeutycznego głównego leku (np. przeciwdepresyjnego, hipolipemizującego), nieskuteczności doustnej hormonalnej antykoncepcji lub też mogą niwelować działanie leku w całości.
Niekorzystne interakcje z innymi równocześnie stosowanymi lekami mogą wystąpić także u pacjentów stosujących preparaty z miłorzębu japońskiego (Gingo biloba), które stosowane w zaburzeniach krążenia obwodowego wykazują znaczący efekt przeciwpłytkowy. Interakcje pomiędzy preparatami miłorzębu japońskiego a lekami przeciwpłytkowymi (aspiryna, tiklopidyna, klopidogrel, indobufen) i przeciwzakrzepowymi mogą być przyczyną wzrostu ryzyka krwawień.
Zadaniem lekarza jest wiec uświadomienie chorego, że leki ziołowe zażywane równoczesnie z lekami syntetycznymi mogą być niebezpieczne, mogą wywoływać wiele niepożądanych objawów klinicznych, a również zmniejszać lub nawet znosić działanie głównego leku syntetycznego.

Komisja Farmakologii Klinicznej KTiNL PAN
prof. dr hab. n. med. Julita Chojnowska-Jezierska
prof. dr hab. n. med. Elżbieta Kostka-Trąbka
dr n. med. Jarosław Woroń


Komentarz

Produkty lecznicze zawierające zioła, ich części, przetwory galenowe z ziół leczniczych itp. są dostępne bez recepty - z bardzo nielicznymi wyjątkami. Toteż główną rolę w ich dystrybucji i użytkowaniu gra dozwolona dla produktów OTC reklama medialna i działalność aptekarzy. W ramach opieki farmaceutycznej, o której jest ostatnio głośno, aptekarz powinien udzielać fachowej porady pacjentom i wskazywać właściwe na podane dolegliwości preparaty, także pochodzenia roślinnego. Dzieje się tak dość często, jednakże nieznane mi są badania oceniające jakość i bezstronność udzielanych porad.
Generalizując, możemy powiedzieć, że preparaty ziołowe do użytku wewnętrznego są bezcennym i tanim, ogólnie dostępnym lekiem o łagodnym działaniu. Większość z nich jest słusznie używana okresowo lub długotrwale w przewlekłych chorobach o łagodnym przebiegu. Ale nie wolno zapominać, że są to leki, których działanie zostało potwierdzone w toku badań rejestracyjnych. Leki te mogą wchodzić w interakcję z innymi lekami, potęgując lub zmniejszając ich działanie. Na szczęście dotyczy to tylko niewielu preparatów, o których jednak trzeba pamiętać i w toku wywiadu lekowego, przy podejmowaniu decyzji terapeutycznych należy spytać pacjenta, jakich leków OTC, w tym leków roślinnych, obecnie używa stale lub okresowo. Toteż apel zaniepokojonych - farmakologa klinicznego i doświadczonych farmaceutów - jest na czasie i zachęca do zastanowienia się nad terapią OTC, w tym szczególnie stosowaniem preparatów roślinnych.
Taka chwila refleksji mogłaby owocować skierowaniem do "Gazety Lekarskiej" uwag na temat własnych doświadczeń ze stosowaniem preparatów ziołowych, do czego zapraszam.

prof. zw. dr med. Tadeusz Lesław Chruściel, dr h. c.
członek Komitetu Nauki o Leku PAN