Z posiedzenia Union Europeenne des Medecins Specialistes (UEMS) w Brukseli

UEMS jest jednym ze stowarzyszeń lekarzy europejskich, działającym od prawie 50 lat. To forum wymiany poglądów i wypracowywania wspólnych stanowisk w sprawach dotyczących europejskich lekarzy specjalistów.


Te sprawy to przede wszystkim programy specjalizacji, kształcenie ustawiczne i warunki wykonywania praktyki specjalistycznej. UEMS nie ma uprawnień administracyjnych, ale podobnie do innych organizacji europejskich stara się wpływać na proces formułowania prawa unijnego. Instytucje europejskie często zwracają się do takich organizacji z pytaniami o stanowisko co do konkretnych problemów. Zaletą tego trybu postępowania jest zbieranie opinii o szerokim zakresie i możliwość przedstawienia ich bezpośrednio na poziomie ogólnoeuropejskim.
Schemat organizacyjny i podział zadań w UEMS przedstawia diagram. Pełnoprawnych członków jest obecnie 23, obserwatorów i członków stowarzyszonych 3. Prezesem od początku 2006 r. jest dr Zlatko Fras ze Słowenii.
Zagadnienia dotyczące poszczególnych specjalności są opracowywane przez sekcje, tworzone są również grupy robocze zajmujące się aktualnymi problemami. Reprezentanci krajów członkowskich, stowarzyszonych i obserwatorów pochodzą z różnych organizacji lekarskich i stowarzyszeń specjalistów. Polska od wejścia do UE jest pełnoprawnym członkiem UEMS. Naczelna Rada Lekarska jest reprezentowana w radzie, natomiast udział w pracach poszczególnych sekcji specjalistycznych zależy od decyzji stowarzyszeń naukowych.
W różny sposób w pracach UEMS aktywnie uczestniczy ok. 1000 europejskich lekarzy, a ogólna liczba lekarzy specjalistów w Europie wynosi ok. 1,6 mln.

Czas pracy

Na posiedzeniu zajmowano się najbardziej aktualnymi problemami dotyczącymi praktyki specjalistycznej w Europie. Wynikają one przede wszystkim z planowanych lub już wprowadzonych przepisów prawnych. Najwięcej kontrowersji i problemów stwarza dyrektywa dotycząca czasu pracy. UEMS w 2005 r. przyjęła stanowisko w tej sprawie stwierdzając, że sprzeciwia się tworzeniu nowych kategorii czasu pracy "gotowość" ("on-call") i "nieaktywna gotowość" ("inactive on-call"), ponieważ czasem pracy jest i obecność w miejscu pracy i pozostawanie w dyspozycji pracodawcy.
Należy zachować obecne czasy kształcenia podyplomowego w całej UE (jak ujął to jeden z członków zarządu, nie można doprowadzać do sytuacji, w której wykształconym specjalistą lekarz staje się dopiero wtedy, gdy już pora przechodzić na emeryturę). Nie należy pozostawiać możliwości zrzeczenia się prawa do ogólnie obowiązującego czasu pracy (opt-out), ponieważ stwarza ona okazje do wywierania oficjalnych i ukrytych nacisków na specjalizujących się lekarzy. Jednak niektóre towarzystwa w specjalnościach zabiegowych uważają, że nowe zasady uniemożliwiają kształcenie równie sprawnych chirurgów jak było to dotychczas i nalegają na przynajmniej 60 albo lepiej 80 godzin pracy tygodniowo. Proponują podjęcie działań w celu zmiany zapisów dyrektywy w odniesieniu do lekarzy specjalizujących się.
Dyskusja na ten temat jest znana polskim lekarzom. Cechuje ją polaryzacja poglądów. Starsi lekarze, szkoleni według tradycyjnego modelu, skłonni są do jego kontynuacji i minimalizują znaczenie problemów związanych z przepracowaniem. Ich zdaniem praktyka specjalistyczna powinna być podobna do wirtuozerii, której nie można osiągnąć bez dostatecznie długiego treningu. Podkreślają znaczenie ciągłej, osobistej opieki i kontaktu z pacjentem. Są przekonani, że skrócenie czasu pracy pogorszy jakość świadczeń chirurgicznych.
Przedstawiciele młodych lekarzy ze Stałej Grupy Roboczej Młodych Lekarzy Europejskich wskazują z kolei, że w wielu badaniach wykazano zły wpływ przepracowania i braku snu na bezpieczeństwo i jakość. Nieproporcjonalnie długi w stosunku do wynagrodzeń czas pracy i jej intensywność są również powodem szybkiego spadku atrakcyjności zawodu lekarza. Podkreślają, że organizacje młodych lekarzy na całym świecie dążą do skrócenia czasu pracy i obecną sytuację bardzo często nazywają wyzyskiem.

Sposoby wykonywania praktyki

Nie zabrakło emocjonalnych argumentów opartych na autorytecie, co wskazuje, że zagadnienie to dotyka zasadniczych aspektów sposobu wykonywania praktyki lekarskiej i jest przejawem konfliktu pokoleniowego. W dyskusji mówiono również, że istotą problemu nie jest czas pracy, ale to, co w tym czasie się dzieje. Intensywne szkolenie o dobrej jakości na pewno pozwoliłoby wykształcić specjalistę w ciągu 6 lat przy 48 godzinach pracy tygodniowo. Jednak organizacja pracy i wymagania pracodawców oraz płatników powodują, że szkoleni w rzeczywistości wykorzystywani są (młodzi lekarze podkreślają, że zawsze byli) do rutynowych, biurokratycznych zajęć. Nie tylko w odniesieniu do szkolących się, ale również i specjalistów skrócenie czasu pracy wymagałoby zmian w uświęconych tradycją zasadach wykonywania praktyki, zwiększenia zatrudnienia i większych kosztów, czemu zarządzający i płatnicy są bardzo niechętni.
Wobec widocznych kontrowersji postanowiono kontynuować dyskusję, zasięgnąć opinii organizacji w poszczególnych krajach oraz przeprowadzić konsultacje z innymi europejskimi organizacjami lekarzy, aby uzyskać stanowisko reprezentujące interesy całego środowiska. Zwrócono uwagę, że konflikt między grupami lekarzy w tej sprawie może być i jest wykorzystywany do różnych celów.

Oddziaływania fizyczne

Inne sprawy, które wymagają współpracy lekarzy europejskich, to dyrektywa o oddziaływaniach fizycznych mająca na celu ochronę pracowników, głównie przed falami elektromagnetycznymi, mająca obowiązywać od 2008 r. Propozycja dyrektywy nie przewidywała szczególnych przepisów dla pracowników ochrony zdrowia, a poziomy ekspozycji zawarte w aneksie zostały najwyraźniej ustalone bez konsultacji ze środowiskiem medycznym i praktycznie mogłyby uniemożliwić wykonywanie badań MRI w celach eksperymentalnych i rozwojowych. Z kolei dyrektywa 2005/36/EC określa specjalistów fizykoterapii i rehabilitacji jako fizykoterapeutów. Starania prezydium UEMS o zmianę tej nazwy były nieskuteczne i potrzebne są działania na poziomie krajowym. Właściwa nazwa powinna brzmieć "medycyna fizykalna i rehabilitacja". Termin "fizykoterapia" dotyczy techników i nie powinien być używany w dyrektywie dotyczącej lekarzy.

Kształcenie ustawiczne

Ważną częścią pracy UEMS jest European Accreditation Council for Continuous Medical Eeducation (EACCME). W 2005 r. podpisano umowy o współpracy z następnymi krajowymi organizacjami zajmującymi się akredytacją szkolenia ustawicznego. Celem jest tworzenie centralnego repozytorium uzyskanych punktów edukacyjnych. Obecnie punkty są rejestrowane, ale nie są przeliczane. Opracowywany jest system punktów europejskich, który będzie akceptowany we wszystkich krajach UE.
Celem EACCME jest również wyrównywanie opłat za kształcenie ustawiczne, ponieważ obecnie istnieją ogromne i - jak się wydaje nieuzasadnione - różnice. Opracowano schemat organizacyjny porządkujący przepływ dokumentów. Wprowadzono system podziału opłat za akredytację. Rozpoczęto pracę nad systemem elektronicznym, który zautomatyzuje obróbkę aplikacji akredytacyjnych w sposób podobny do opracowania redakcyjnego prac naukowych. Zostanie przedłużona umowa z American Medical Association (AMA) o wzajemnym uznawaniu punktów kształcenia ustawicznego, przy czym AMA będzie uznawać wyłącznie punkty europejskie zatwierdzone przez EACCME.
*
Stowarzyszenie Bułgarskich Towarzystw Medycznych zostało przyjęte do UEMS jako obserwator. Trwają rozmowy z Litwą, Gruzją, Macedonią, Serbią i Azerbejdżanem, które są zainteresowane uczestnictwem w pracach UEMS. Częstym problemem w przypadku nowych krajów jest składka oraz koszty uczestnictwa w posiedzeniach.
Polska, jako duży kraj z dużą liczbą lekarzy, powinna aktywnie uczestniczyć w pracach UEMS i innych organizacji europejskich lekarzy. Jest wiele zagadnień, które wymagają opracowania, zbierania opinii, uzgadniania stanowisk. Każdy rodzaj pomocy jest przydatny, tym bardziej, że zazwyczaj organizacje europejskie starają się wypracować konsensus i prezentować stanowiska, które uznano za słuszne, ale równocześnie do przyjęcia dla wszystkich członków. To sprawozdanie mówi tylko o najważniejszych według mnie zagadnieniach omawianych na posiedzeniu. Szczegóły chętnie przekażę zainteresowanym.

Romuald Krajewski