Badania dla celów sanitarno-epidemiologicznych

Jestem specjalistą z zakresu chorób wewnętrznych. Czy mogę przeprowadzać badania lekarskie osób zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których wymagane są badania sanitarno-epidemiologiczne? (M. B. z Opola)

Na przełomie l. 2002/2003 ukazały się akty prawne dotyczące przeprowadzania badań lekarskich osób zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których wymagane są badania sanitarno-epidemiologiczne. Przepisy te w sposób istotny zmieniły dotychczasowe zasady przeprowadzania tych badań.
Rozporządzenie ministra zdrowia z 18 grudnia 2002 r. w sprawie badań lekarskich do celów sanitarno-epidemiologicznych (Dz.U. nr 234, poz. 1975) dotyczy osób wykonujących prace w procesie produkcji i obrocie żywnością. Na mocy ustawy o służbie medycyny pracy wykonywanie badań do celów sanitarno-epidemiologicznych pracowników pracujących przy produkcji i obrocie żywnością zostało włączone do zadań służby medycyny pracy; dlatego badaniami tymi zajmują się lekarze mający uprawnienia do przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników.
Lekarze prowadzący badania zobowiązani są do prowadzenia dokumentacji medycznej indywidualnej (którą stanowi karta sanitarna) oraz rejestru wydanych zaświadczeń do celów sanitarno-epidemiologicznych.
Badania przeprowadza się na wniosek pracodawcy, który ponosi również koszt tych badań.
Zakres badań obejmuje badanie podmiotowe i przedmiotowe oraz badania dodatkowe i konsultacje specjalistyczne. Zwraca się uwagę, że w przypadkach określonych w przepisach o chorobach zakaźnych i zakażeniach badanie lekarskie poprzedza badanie laboratoryjne wykonywane przez stacje sanitarno-epidemiologiczne, a wynik tego badania pracownik przedstawia lekarzowi.
Badanie kończy się wydaniem orzeczenia stwierdzającego istnienie lub brak przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia lub wykonywania pracy w procesie produkcji lub obrocie żywnością.
Rozporządzenie zawiera wzór ww. orzeczenia oraz wykaz stanów chorobowych uniemożliwiających wykonywanie czynności z zakresu produkcji i obrotu żywnością oraz określa czynności, których nie wolno wykonywać osobom dotkniętym chorobami wymienionymi w załączonym wykazie.
Następne dwa rozporządzenia dotyczą osób, które w myśl ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach wykonują prace, przy których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby.
Wykaz tych prac określa rozporządzenie ministra zdrowia z 4 kwietnia 2003 r. w sprawie wykazu prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby (Dz. U. nr 67, poz. 633). Są to prace związane z ciągłym kontaktem z ludźmi w szkołach, szpitalach, zakładach opiekuńczych itp.
Badania lekarskie i laboratoryjne, którym podlegają te osoby, określa rozporządzenie ministra zdrowia z 6 marca 2003 r. w sprawie rodzaju badań lekarskich i laboratoryjnych, którym podlegają osoby podejmujące lub wykonujące prace, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby, lub kształcące się do wykonywania tych prac (Dz. U. nr 61, poz. 551).
Rozporządzenie określa sposób przeprowadzania i dokumentowania badań laboratoryjnych przez stacje sanitarno-epidemiologiczne oraz badań profilaktycznych w kierunku zakażenia prątkami gruźlicy.
Wyniki tych badań winny być wpisywane do książeczek zdrowia dla celów sanitarno-epidemiologicznych.
Książeczka zdrowia przedstawiana jest lekarzowi, który, po przeprowadzeniu badania lekarskiego, wydaje orzeczenie lekarskie stwierdzające istnienie lub brak przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia lub wykonywania prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby.
Rozporządzenie nakłada na lekarza obowiązek prowadzenia dokumentacji medycznej indywidualnej (którą stanowi karta badań do celów epidemiologicznych) oraz wykazu wydanych orzeczeń lekarskich. Rozporządzenie zawiera wzór karty badań oraz książeczki zdrowia.
Niestety, rozporządzenie nie określa ani częstotliwości badań, ani którzy lekarze mogą te badania wykonywać, ani jaki jest tryb odwoławczy.
Wg autorów projektu rozporządzenia należy tu stosować rozporządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej z 30 czerwca 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, z zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. nr 69, poz. 332, z późn. zm.). W myśl tych przepisów badania przeprowadzają lekarze uprawnieni do przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników.
Koszty badań osób podejmujących lub wykonujących prace ponosi przedsiębiorca, a koszt badań uczniów i studentów - właściwa jednostka samorządu terytorialnego.

Małgorzata Brzozowska
Autorka jest prawnikiem NIL
m.brzozowska@hipokrates.pl