Z raportu Komisji Europejskiej z "peer review"

Polska jest największym krajem kandydującym do Unii Europejskiej z 39 milionami mieszkańców i 22 tysiącami zarejestrowanych lekarzy dentystów, wyedukowanych w 10 uczelniach oferujących wykształcenie ogólne i specjalistyczne.

System ten stanowi dla wizytujących swego rodzaju problem logistyczny w uzyskaniu kompleksowego obrazu kształcenia dentystycznego w tym kraju.
Pewną pomoc dla wizytujących stanowiły trzy sprawozdania DentEd opisujące sytuację w uczelniach w Warszawie, Krakowie i Łodzi.
Szczere i jasne wyjaśnienia udzielone przez przedstawicieli szkół dodatkowo upewniły wizytujących, że informacja, którą uzyskali, jest reprezentatywna i oddaje stan ogólnego i specjalistycznego szkolenia w Polsce.
W czasie trwania wizyty dostarczona została szczegółowa dokumentacja na temat programów i planów nauczania.
Wieczorne, ponadprogramowe spotkania DentEd dało wizytującym oraz przedstawicielom środowiska lekarzy dentystów możliwość otwartej i szczerej wymiany poglądów.
Jesteśmy zadowoleni z faktu, iż w przeciągu tak krótkiej wizyty udało nam się stworzyć obraz kształcenia dentystycznego oraz praktyki dentystycznej w Polsce.
Odwiedziny na Wydziale Stomatologii dały wizytującym możliwość przyjrzenia się funkcjonowaniu systemu kształcenia dentystycznego bezpośrednio.
Grupa wizytująca pochwaliła doskonałe zaplecze oraz entuzjazm ludzi, z którymi miała okazję się spotkać.
Aby w pełni zrozumieć szczegółowy opis sytuacji przedstawiony w niniejszym dokumencie, koniecznych jest kilka ogólnych uwag na temat dentystyki w Polsce.
Zgodnie z zasadą obowiązującą do dnia dzisiejszego, dentysta jest to lekarz specjalista zajmujący się jedną częścią ciała.
Podejście to niesie z sobą konsekwencje we wszystkich powiązanych aspektach tej sprawy. Podstawowe przepisy prawne normujące zasady pracy lekarza stomatologa zawarte są w ustawie o zawodzie lekarza.
Lekarze dentyści są razem z lekarzami członkami izb lekarskich i nie posiadają własnej autonomii. W ramach podstawowego kształcenia dentystycznego program nauczania obejmuje szerokie spektrum przedmiotów lekarskich, jak i wiele dziedzin dodatkowych, które nie znajdują się w programach nauczania w innych krajach członkowskich UE.
Z uwagi na fakt, że ilość godzin w programie nauczania polskiego lekarza dentysty jest taka sama lub mniejsza niż w krajach członkowskich, należy jednak stwierdzić, iż jest znaczący brak godzin poświęconych przedmiotom stricte dentystycznym.
Owo lekarskie podejście znajduje również swój wyraz w używaniu tytułu "stomatolog", a nie "dentysta", tak jak to jest zalecane w dyrektywie.
Wszyscy uczestnicy misji wizytującej (rząd, środowiska uniwersyteckie oraz zawodowe) są świadomi tego, iż w celu sprostania wymogom stawianym krajom kandydackim konieczne są zmiany.
Wprowadzona zostać musi zasadnicza zmiana podejścia.
Oznacza to przede wszystkim zmianę przepisów prawnych, a następnie wprowadzanie ich w życie.
Obydwa te procesy wymagają czasu, ponieważ niosą z sobą poważne zmiany podejścia do dentystyki. Potrzeba czasu, aby je wyjaśnić i uczynić zrozumiałymi dla środowiska zawodowego.
Dopiero studenci, którzy rozpoczną naukę według nowego programu wprowadzą to podejście w życie.
Natomiast dentyści praktykujący obecnie oraz studenci w chwili obecnej pobierający naukę na wyższych uczelniach dentystycznych będą nadal wychowywani według poprzedniego podejścia lekarskiego.
Tak więc, ich wykształcenie nie będzie porównywalne z wykształceniem dentysty w krajach członkowskich.
Konieczne będzie podjęcie decyzji na temat praw im przysługujących w okresie przejściowym.

Dyplom i tytuł zawodowy
W trakcie negocjacji Rozdziału 2 znaczące różnice podglądów ujawniły się w kwestii tytułu oraz nazwy dyplomu nadawanego w Polsce dentyście po ukończeniu studiów.
Potwierdzone zostało w trakcie dyskusji, że Polska wyraziła zgodę na zmianę tytułu, co zostało w sposób bardziej szczegółowy przedstawione w rozdziale na temat praktyki zawodowej.
Krótko mówiąc, ta ważna kwestia została rozstrzygnięta tak, iż tytuł zawodowy oraz nazwa dyplomu brzmieć będą "lekarz dentysta".
Projekt nowej ustawy jest w opracowaniu, a jego pierwsza wersja oczekiwana jest w połowie 2002 r., natomiast do zatwierdzenia będzie w październiku 2002 r.
Implementacja powyższego ma zasadnicze znaczenie dla zgodności ze standardami UE, a Komisja Europejska bez jakichkolwiek wątpliwości wykazała Polsce znaczenie, jakie przywiązuje do pomyślnego uchwalenia tej ustawy.
W konsekwencji powyższej daleko idącej decyzji oczekiwana jest zmiana o szerokim zasięgu.
Debata w środowisku zawodowym powinna dotyczyć kwestii autonomii oraz niezależności zawodu lekarza dentysty od profesji lekarskiej.
Wizytujący zalecaliby korzystanie z porad TAIEX w zakresie potencjalnych sposobów osiągnięcia przez dentystykę statusu niezależnego zawodu kierującego się oddzielnymi przepisami prawa.

Program kształcenia i kształcenie zawodowe
Program kształcenia dentystycznego zawiera zbyt dużo szczegółów w zakresie przedmiotów teoretycznych - głównie lekarskich oraz kładzie niewystarczający nacisk na nabywanie umiejętności klinicznych.
Powyższe nie powinno być interpretowane jako stwierdzenie sugerujące, że dentysta jest zasadniczo technikiem, wprost przeciwnie.
Pod pojęciem umiejętności klinicznych rozumiemy podstawowe wytyczne holistycznej opieki nad pacjentem opartej na zdrowych założeniach naukowych.

Egzaminy i ocena
W chwili obecnej nie istnieje żaden rodzaj oficjalnego egzaminu końcowego zdawanego na zakończenie studiów lub kształcenia zawodowego.
Dlatego też nie istnieje ogólnokrajowy system oceny standardów oraz wiedzy absolwentów różnych uczelni dentystycznych.
Zaproponowano wprowadzenie nowego rodzaju egzaminu (Lekarski Egzamin Państwowy) o zasięgu ogólnokrajowym, którego celem byłoby podsumowanie szkolenia zawodowego przed wydaniem licencji na prowadzenie praktyki.
W trakcie szkolenia dyplomowego niezbędne będzie prowadzenie dziennika, w którym student będzie rejestrował przebieg swojej praktyki.
Podobny dokument istnieje już w szkoleniu zawodowym.
Nie zostały podjęte żadne starania mające na celu sprawdzenie zgodności z zasadami kompetencji klinicznych oraz ocenę poziomu powyższych umiejętności w ramach szkolenia podstawowego lub zawodowego.

Organizacja zawodowa
Istnieje wyraźne rozróżnienie między stowarzyszeniem a izbą jako zorganizowanymi ciałami zajmującymi się sprawami dentystyki.
Izba lekarska jest instytucją, która spełnia funkcję regulującą, doradczą oraz naukową.
Polskie Towarzystwo Stomatologiczne jest jednym z największych stowarzyszeń w Polsce o charakterze naukowym.
Wizytujący uważają, iż z uwagi na fakt istnienia wspólnego organu ustawowego zawód lekarza dentysty nie jest niezależny od zawodu lekarza.
Jako konsekwencję zmiany tytułu zawodowego w chwili przystąpienia do Unii obydwa środowiska zawodowe, tak lekarzy dentystów, jak i lekarzy, powinny rozważyć różne warianty zmian.

Zalecenia
Zalecenia od 1 do 12 winny być wprowadzone w życie przed wstąpieniem Polski do UE.
1. Konieczne jest stworzenie i przyjęcie nowego prawa celem dostosowania prawa polskiego do prawa wspólnotowego. Projekt (obecnie opracowywany) musi odpowiadać Dyrektywom Dentystycznym i musi być zgodny z prawem europejskim.
2. Wizytujący zalecają, aby przed przystąpieniem do Unii, wprowadzić standaryzację procesu przyjęć na studia dentystyczne dla wszystkich obywateli UE.
3. Należy opracować nowy program nauczania dentystyki ze szczególnym uwzględnieniem nauk dentystycznych oraz umiejętności określonych przez Unię. Zaangażowani w ten proces powinny być: stowarzyszenia zawodowe, uczelnie, studenci oraz przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia i Ministerstwa Edukacji Narodowej. Sprawozdanie DentEd stanowi doskonałą podstawę.
4. Konieczne jest wprowadzenie równowagi pomiędzy przedmiotami lekarskimi i dentystycznymi, która odzwierciedlałaby potrzebę ścisłego przestrzegania Dyrektywy Dentystycznej oraz Umiejętności Klinicznych.
5. Należy zwiększyć ilość godzin poświęconych na praktyczne prowadzenie leczenia pacjentów, tak aby upewnić się, że absolwenci pięcioletnich studiów są faktycznie kompetentni, przed przystąpieniem do stażu podyplomowego .
6. Tak należy sformułować nazwę tytułu zawodowego na dyplomie uzyskiwanym na zakończenie pięcioletniego podstawowego szkolenia dentystycznego, aby otrzymać brzmienie zgodne z Dyrektywą.
7. Wizytujący zalecają, aby rozważyć możliwość powiększenia praktycznych doświadczeń studentów przez wprowadzenie leczenia pacjentów wcześniej w programie studiów. Powyższe będzie możliwe, jeśli zredukowana zostanie liczba godzin przedmiotów medycznych.
8. Wizytujący zalecają także zwiększenie ilości godzin leczenia klinicznego pacjentów przez studentów, tak aby była ona zgodna z koncepcją kompetencji klinicznych. Minimalna zalecana liczba godzin to 1300 do 1500 godzin roboczych praktycznego leczenia z pacjentem na fotelu.
9. Okres kształcenia lekarza dentysty w Polsce musi być zapisany w Dyrektywie jako 5 lat plus 1 rok stażu podyplomowego, co musi być także odzwierciedlone w prawie polskim. Wizytujący podkreślają też, że odbycie stażu podyplomowego nie może być wymagane od obywateli UE, którzy będą chcieli praktykować w Polsce po jej przystąpieniu do krajów członkowskich.
10. Wizytujący zdecydowanie zalecają wprowadzenie dokładnie sprecyzowanej, zgodnej z przepisami prawa oraz ogólnokrajowej procedury przeprowadzania sprawdzianu określonych kompetencji przed ukończeniem studiów.
11. W celu uzyskania zgodności nowej ustawy z prawem unijnym zasadnicze znaczenie ma zmiana tytułu zawodowego. Dla przeprowadzenia tej zmiany przepisów prawnych powinny zostać udostępnione środki z funduszów unijnych (PHARE).
12. Niezbędne będą dalsze rozważania nad odpowiednimi przepisami prawnymi koniecznymi dla uregulowania możliwości w zakresie swobodnego przemieszczania się dentystów, którzy zdobyli wykształcenie w Polsce przed przystąpieniem do Unii i którzy w chwili obecnej posiadają tytuł "lekarza stomatologa".
13. Wizytujący zalecają, aby izby lekarskie w Polsce, stowarzyszenia oraz rząd prowadziły szerokie konsultacje oraz kampanie informacyjne mające na celu dokształcanie i informowanie o zachodzących zmianach środowiska lekarzy dentystów.
14. Zmiana przepisów regulujących uprawianie zawodu lekarza dentysty w Polsce może przyczynić się do zwiększenia zaufania społeczeństwa, które zapewnione zostanie o prawidłowym wykonywaniu zawodu lekarza dentysty przez cały okres jego praktyki.
Wizytujący zauważyli, że zawód lekarza dentysty nie jest niezależny, jako że istnieje wspólne ciało regulujące - izba lekarzy i lekarzy dentystów. W konsekwencji zmiany tytułu na "lekarz dentysta" w momencie wejścia Polski do UE, lekarze i lekarze dentyści winni rozważyć możliwość rozdzielenia.

Konkluzja:
W chwili obecnej polskie regulacje nie są dostosowane do wytycznych Dyrektywy Dentystycznej, dlatego też należy wprowadzić zmiany w prawie i je wdrożyć.
Należy też wdrożyć rekomendacje ekspertów TAIEX i UE.

Z raportu Komisji Europejskiej z "peer review" - przeglądu prac dostosowawczych związanych z harmonizacją oraz implementacją prawa w zakresie uznawania kwalifikacji w zawodach medycznych (...) - 12-14.03.2002 r.

Tłumaczenie części dokumentu przesłanego z pismem MZ IEI-08-SPO/21/md - Warszawa 25.04.2002.