Promocja zdrowia - polskie drogi (6)

Tadeusz Żuliński inicjator prac nad zdrowiem publicznym we Lwowie

Maciej Demel

Urodził się w 1838 r. w Krakowie, chociaż był rdzennym warszawiakiem. W tym bowiem czasie ojciec jego pracował na rosyjskiej komorze celnej w Michałowicach, o krok od Krakowa. Dziś jest to miejsce historyczne, gdyż tutaj właśnie - 6 sierpnia 1914 r. - Pierwsza Kadrowa obaliła słupy graniczne dzielące zabory.

Wychowywał się Żuliński w gorączkowej atmosferze Warszawy, przechodząc spiskowe przedszkole u boku brata Romana i jego towarzyszy. W trakcie studiów lekarskich wziął udział w buncie młodzieży, kontynuował więc naukę w Kijowie i Pradze. Dyplom doktorski uzyskał w Krakowie tuż przed wybuchem powstania.

W styczniu 1863 r. objawia się w całej pełni patriotyczny fenomen rodziny Żulińskich. Wszyscy bracia, w liczbie sześciu, angażują się w prace powstańcze. Roman jest członkiem Rządu Narodowego i czeka go śmierć u boku Traugutta na stokach Cytadeli. Dwaj bracia pójdą na Sybir, trzech na emigracyjną tułaczkę. Tadeusz trafił do Paryża, gdzie zajmował się praktyką lekarską wśród ubogich rodaków. Podczas oblężenia Paryża przez Prusaków w 1870 r. był lekarzem cyrkułu Montrouge.

Politycznie skompromitowany, nie może wrócić do zaboru rosyjskiego. Osiedla się we Lwowie, gdzie obejmuje posadę w Szpitalu Powszechnym. Dodajmy: w pierwszym gmachu na świecie oświetlonym lampami naftowymi (przez Ignacego Łukaszewicza). Poza tym wykłada higienę w prywatnych szkołach żeńskich zwanych wówczas pensjami. Zostaje też powołany do Rady Miejskiej, w której przyczynia się do sanitarnych postępów Lwowa. Jest autorem licznych petycji do Krajowej Rady Szkolnej: postuluje wprowadzenie wykładów higieny oraz obowiązek ćwiczeń fizycznych. Wiele publikuje w prasie lekarskiej i pedagogicznej.

Swoje pionierstwo w dziedzinie higieny szkolnej pieczętuje Żuliński pierwszym polskim oryginalnym podręcznikiem z tej dziedziny. Książkę tę pisał żartobliwie, z poczuciem apostolstwa. Higienę nazywał katechizmem ciała.

Należał Żuliński do grona inicjatorów kolonii letnich, w tym kolonii leczniczej w Rymanowie, a także lwowskiej specjalności - półkolonii, zwanych korpusami wakacyjnymi.

Ponieważ w trakcie praskich studiów połknął był sokolskiego bakcyla, natychmiast staje do dyspozycji Sokoła - Macierzy. Jest członkiem władz tej organizacji, honorowo sprawuje nadzór lekarski nad ćwiczącymi oraz higieniczną kontrolę nad sokolnikami całej Galicji wschodniej. Zakłada i redaguje "Przewodnik Gimnastyczny", pierwsze polskie czasopismo poświęcone kulturze fizycznej.

Tadeusz Żuliński zmarł w 1885 r. Miał pierwszy we Lwowie pogrzeb na koszt miasta. Żałobny kondukt liczył tysiące osób. Nad mogiłą przemawiał Agaton Giller, członek byłego rządu powstańczego. Władze miejskie nadały imię zmarłego ulicy Gliniańskiej.

Na tym jednak nie kończy się saga rodu Żulińskich. Wzbogaci się ona nową legendą w następnym pokoleniu. Bratanek doktora i jego imiennik, lekarz i oficer - Tadeusz Żuliński junior, będzie w Legionach adiutantem Piłsudskiego, a potem komendantem Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) w Warszawie. Obejmie więc najbardziej niebezpieczną placówkę - zbrojną ekspozyturę Legionów w jaskini wroga. Karol Koźmiński w książce "Kamienie na szaniec" (1937) mocnym konturem kreśli jego postać. W tym miejscu trzeba wyjaśnić, że za lat kilka, a pod tym samym tytułem, wyda swą książkę Aleksander Kamiński; poświęci ją bohaterom następnej wojny, młodzieży Szarych Szeregów.

Młody Żuliński poległ w czasie bojów legionowych. W okresie międzywojennym nadano jego imię odcinkowi ulicy Żurawiej, skąd wyszedł w pole warszawski batalion POW.

Wracając zaś do głównej postaci niniejszego odcinka wypada powiedzieć tak: lwowska szkoła promocji zdrowia nie rysuje się tak wyraziście jak opisane poprzednio. Jej cechą szczególną jest to, że rozwijała się ona ekscentrycznie - z sokolskiego zawiązka, zataczając stopniowo coraz szersze kręgi. W pięć lat po śmierci Żulińskiego zawiązało się we Lwowie Towarzystwo Przyjaciół Zdrowia. Był to niewątpliwy posiew jego pionierskiej roboty.

Zdjęcie Tadeusza Żulińskiego