Pieni1dze, zapa3, chea...

Z prof. Zbigniewem Relig1 prezesem Fundacji Rozwoju Kardiochirurgii rozmawia Pawe3 Walewski

- Jakie horyzonty otwieraj1 sie w nowym roku przed kardiochirurgi1 œwiatow1? -
Najwieksze nadzieje wi1?emy z dwoma programami narodowymi dotycz1cymi sztucznego serca, realizowanymi w Stanach Zjednoczonych i Japonii. Dla chorych z nieodwracalnym uszkodzeniem serca transplantacja pozostaje w tej chwili jedynym ratunkiem. Ale na przyk3ad w USA wykonuje sie j1 rocznie zaledwie u dwóch tysiecy pacjentów, choa kierowanych na zabieg jest czterdzieœci tysiecy. Prosze zauwa?ya: w samej tylko Ameryce musi umrzea co rok 38 tysiecy osób bez uzyskania realnej pomocy. Zgodnie z rozpoczetymi programami we wspomnianych krajach, ju? prawdopodobnie za trzy lata bedzie mo?na ratowaa ich wszczepiaj1c im sztuczne serce. Niezmiernie istotn1 spraw1, s3u?1c1 powodzeniu wszystkich poczynan kardiochirurgów, pozostaje koniecznoœa usprawnienia kr1?enia pozaustrojowego. Mamy ju? wprawdzie coraz lepsze urz1dzenia, coraz lepsze dreny, ale mimo wszystko stosowanie kr1?enia pozaustrojowego wci1? wi1?e sie z wyst1pieniem odczynu zapalnego, który w nastepstwie mo?e spowodowaa np. niewydolnoœa wielonarz1dow1. Mam nadzieje, ?e nowe zestawy, które maj1 ju? wbudowan1 heparyne w swoj1 œciane, pomog1 nam uporaa sie z tym problemem. Inne kwestie lawinowo rozwijaj1ce sie w kardiochirurgii to ucieczka od protez mechanicznych na rzecz protez biologicznych oraz zastepowanie ?y3 stosowanych dawniej w pomostach aortalno-wiencowych naczyniami tetniczymi (piersiowymi, promieniowymi i nabrzusznymi). Zapyta3 mnie pan o rozwój kardiochirurgii na œwiecie, ale wszystko co wymieni3em realizujemy tak?e w Polsce.
- Narodowy program sztucznego serca równie?? -
Tak, bo ju? w marcu oficjalnie wyst1pie o jego otwarcie. Zabrzanska Fundacja Rozwoju Kardiochirurgii pracuje w kilkunastu naukowych pracowniach m.in. w3aœnie nad polskim sztucznym sercem, choa oczywiœcie skala badan japonskich czy amerykanskich jest nieporównywalnie wieksza. Potrzeba na to gigantycznych pieniedzy. Podobnie zreszt1 jak na inne badania - ale i z biologiczn1 zastawk1 znaleŸliœmy sie przecie? we w3aœciwym nurcie.
- Skoro kardiochirurgia jest tak kosztown1 dziedzin1 medycyny, czy w ogóle staa nas na ni1? -
Najwiecej ludzi w Polsce umiera na choroby uk3adu kr1?enia. Kiedy rozpoczyna3em transplantacje serca, mówi3em g3oœno: jeœli us3ysze od Parlamentu i rz1du, ?e jest to za drogie, nie bede operowa3. Moim obowi1zkiem jako lekarza jest umiea to robia i nie musze ju? udowadniaa, ?e tak jest. Kto inny ma decydowaa: czy chcecie umieraa, czy chcecie bya leczeni ? —e to kosztuje ? Tak, na ca3ym œwiecie! Pytanie o pieni1dze nie powinno bya kierowane do mnie, choa w moim przekonaniu potrzebne fundusze musz1 sie znaleŸa. I powiem panu, ?e jak dot1d sie znajduj1, bo jeœli przez rok wykonaliœmy na Œl1sku trzy tysi1ce operacji na otwartym sercu, to po prostu mieliœmy za co ten sukces osi1gn1a.
- Jakie s1 koszty zabiegów na otwartym sercu? -
W polskich warunkach 5 tysiecy dolarów, w USA - 30 tysiecy. Ró?nica bierze sie z niezwykle taniej pracy polskiego personelu: lekarzy, pielegniarek, salowych. Sprzet jest identyczny, leki równie?. Ale profesor naszej uczelni zarabia 12 mln starych z3otych, amerykanskiej - 15 razy wiecej.
- Trzy tysi1ce zabiegów wykonanych w œl1skich klinikach nazywa pan sukcesem. Wiecej sie nie da? -
Bed1c rektorem Œl1skiej Akademii Medycznej jestem odpowiedzialny za region, w którym ?yje 7 milionów mieszkanców. Œwiatowe standardy obliguj1 nas, aby wykonywaa na milion osób tysi1c takich zabiegów. Wykonujemy wiec nieca31 po3owe, ale obecnie nie jesteœmy ju? w stanie zwiekszya tej liczby, bo doba trwa przecie? 24 godziny, a nasze sale operacyjne i pracownie diagnostyczne i tak pracuj1 na okr1g3o. Dlatego zdecydowa3em o kontynuacji budowy szpitala Zabrze-Gliwice, gdzie powstan1 dwie nowe kliniki kardiochirurgiczne. Wtedy dopiero osi1gniemy zachodnie standardy.
- Czy w Polsce jest za ma3o oœrodków kardiochirurgicznych? -
Oczywiœcie. Mamy ich 18, naprawde dobrych jest 12, a powinno bya jeszcze 30. Wype3niamy w tej chwili zaledwie 25 proc. potrzeb - reszta ludzi z chorobami serca, choa powinna, nie jest operowana. Œrednia liczba zabiegów na otwartym sercu dla ca3ej Polski wynosi sto na milion mieszkanców (przypomne, powinno bya tysi1c!). Dlatego potrzebne s1 nowe oœrodki kardiochirurgiczne, szczególnie w Polsce wschodniej. W paŸdzierniku zainauguruje dzia3alnoœa nowa placówka w Bia3ymstoku. Czeka jeszcze Olsztyn, Lublin... Na to równie? potrzebne s1 pieni1dze. - Kardiochirurgia bez nich nie istnieje, to ju? wiemy, ale czy mo?e istniea bez wspó3pracy z lekarzami podstawowej opieki? - Wykluczone. Jestem zwolennikiem idei lekarza rodzinnego, który w swoim miejscu pracy ma du?e mo?liwoœci diagnostyczne. By3oby idea3em, gdyby dobrze wykszta3cony lekarz rodzinny móg3, po rozpoznaniu choroby wiencowej, szybko skierowaa pacjenta do szpitala, w którym diagnostyka inwazyjna by3aby wykonywana w ci1gu 24 godzin, a nastepnego dnia chory by3by operowany. S1 sytuacje, w których up3yw czasu zabija chorego, np. rozwijaj1cy sie œwie?y zawa3 serca. Mo?na uratowaa cz3owieka, jeœli w ci1gu trzech godzin znajdzie sie w specjalistycznym oœrodku. Dlatego twierdze, ?e mamy ich w Polsce zbyt ma3o.
- O czym musi wiedziea lekarz rodzinny, jeœli napotka chorego z bólem w klatce piersiowej? -
Nie powinien go leczya nie wiedz1c jaki jest stan naczyn wiencowych. Taki chory musi miea wykonan1 koronarografie i dopiero w zale?noœci od jej wyniku s1 trzy mo?liwoœci dalszego postepowania: angioplastyka, leczenie chirurgiczne, leczenie zachowawcze. Nie wolno pacjenta z chorob1 wiencow1, zw3aszcza m3odego, w ogóle nie diagnozowaa.
- A skoro lekarz nie ma takich mo?liwoœci? -
Zdaje sobie sprawe, ?e wielu lekarzy mo?e czua sie bezbronnych. Ale nie mo?e bya te? tak, co niestety sie zdarza, ?e gdzieœ wyposa?ono za wiele milionów dolarów zak3ad hemodynamiki, ale dostepny jest tylko przez osiem godzin. Musi bya otwarty przez ca31 dobe! Tylko masowe skierowania na badania chorych s1 w stanie to zmienia.
- Na jakim poziomie znajduje sie obecnie polska kardiochirurgia? -
Poziom najlepszych polskich klinik kardiochirurgicznych nie odbiega od standardów zachodnich. Jest ich niestety tylko za ma3o. Mine3y czasy, kiedy musieliœmy wyje?d?aa po nauke za granice. Teraz nasi koledzy z innych krajów przyje?d?aj1 szkolia sie u nas. Oœrodek zabrzanski podj13 sie na przyk3ad edukacji lekarzy z Gruzji i Lwowa. Sami zg3osili sie do nas z proœb1 o pomoc, a gdy ktoœ prosi, nie odmawiam.
- Dziekuje za rozmowe.